Սահմանակից երկրի շուրջ առաջին մարտահրավերը՝ նոր կառավարության համար

Աշխարհի ուշադրությունն Իրանի ուղղությամբ է... Չնայած դաշնակիցների հորդորներին՝ ԱՄՆ-ը դուրս եկավ Իրանի հետ միջուկային պայմանագրից: Վաշինգտոնի դաշնակիցներին չհաջողվեց համոզել Միացյալ Նահանգների նախագահին. Դոնալդ Թրամփը կատարեց իր հերթական նախընտրական խոստումը՝ հայտարարելով Իրանի հետ միջուկային գործարքից ԱՄՆ-ի դուրս գալու մտադրության մասին: Ավելին՝ Թրամփը նաև սպառնաց «նոր թափով վերականգնել» Թեհրանի դեմ սառեցված պատժամիջոցները, նախազգուշացրեց, թե կպատժի այն երկրներին, որոնք կփորձեն օգնել Իրանին միջուկային զենքի մշակման աշխատանքներում: Սպիտակ տան ղեկավարը կրկին պնդեց՝ համաձայնագիրը ի վիճակի չեղավ զսպել Թեհրանի միջուկային նկրտումները: «Մենք ապացույցներ ունենք, որ Իրանի խոստումները սուտ են. ես հայտարարում եմ, որ Միացյալ Նահանգները դուրս կգա Իրանի հետ միջուկային գործարքից», - ասել է Թրամփը, միևնույն ժամանակ հավելել, թե Վաշինգտոնը պատրաստ է, ցանկանում է և կարող է Իրանի հետ նոր գործարք քննարկել, եթե վերջինս դրան պատրաստ լինի: ԱՄՆ-ի 45-րդ նախագահը դեռևս նախագահական քարոզարշավից սկսած բազմիցս քննադատել, «խիստ անհաջող և ձախողված» է անվանել նախկին նախագահ Բարաք Օբամայի պաշտոնավարման օրոք կնքված պայմանագիրը, որով նախատեսվում է հետզհետե չեղարկել Թեհրանի դեմ տնտեսական ցավոտ պատժամիջոցները, ինչի դիմաց Թեհրանը երկարաժամկետ ապագայում հրաժարվում է ուրանի հարստացման ծրագրից: Վեց գերտերությունները, մասնավորապես, թույլ են տվել Թեհրանին վերսկսել նավթի արտահանումները, բացի այդ՝ հանել են Իրանում ներդրումներ կատարելու արգելքը և ապասառեցրել են Իսլամական Հանրապետության՝ շուրջ 100 միլիարդ դոլարի գումարները արևմտյան բանկերում: Այս պայմանավորվածությունների ընդդիմախոսների, այդ թվում Թրամփի հիմնական առարկությունը ուրանի հարստացման սահմանափակումների վերացումն է: Ըստ փաստաթղթի՝ 10 տարի անց այդ սահմանափակումները կչեղարկվեն, իսկ արդեն 15 տարի անց ՝ փորձագետների հաշվարկներով, Իրանը կրկին հնարավորություն կունենա լծվել միջուկային զենքի ստեղծմանը: Գործարքից դուրս գալու և Իրանի դեմ պատժամիջոցները վերականգնելու Թրամփի որոշմանը, սակայն, ինչպես ԱՄՆ-ում, այնպես էլ դրանից դուրս ոչ միանշանակ են արձագանքել: Թեհրանը Սպիտակ տան ղեկավարի որոշումը դիվանագիտական շոու, ապօրինի է որակել ՝ շեշտելով, որ այն հակասում է միջազգային պայմանավորվածություններին և սպառնում խաղաղությանն ու անվտանգությանը Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին Վաշինգտոնին մեղադրել է ստանձնած պարտավորությունները մշտապես չկատարելու մեջ, մինչդեռ Թեհրանը կշարունակի գործել համաձայնագրի շրջանակներում, հայտարարել է Իրանի նախագահը: Համաձայնագրին իրենց հավատարմությունն են հաստատել նաև պաշտոնական Փարիզը, Լոնդոնը, Բեռլինը, Մոսկվան ինչպես նաև Եվրամիության դիվանագիտության ղեկավար Ֆեդերիկա Մոգերինին: Մինչդեռ Իրանի հետ համաձայնագիր կնքելուն ի սկզբանե ընդդիմացող Իսրայելը ողջունել է Թրամփի որոշումը և իր աջակցությունը հայտնել դրան: «Նախ Ամերիկան, ապա մյուսները» կարգախոսի ներքո Նահանգների նախագահ ընտրված Թրամփը, ով հիշեցնենք՝ ավելի վաղ Վաշինգտոնը դուրս է բերել Կլիմայի հարցով Փարիզյան համաձայնագրից և Տրանս-Խաղաղօվկիանոսյան համագործակցության մասին համաձայնագրից, շարունակաբար պնդում է, որ իրանական գործարքը ձեռնտու է միայն Իրանին, և որ այն այդպես էլ հանգստություն և խաղաղություն չի բերել և երբեք էլ չի բերի: Հակադարձելով Վաշինգտոնից հնչող հայտարարություններին՝ հատուկ հայտարարությամբ է հանդես եկել Ատոմային Էներգիայի միջազգային գործակալությունը, հերթական անգամ հավաստիացնելով, թե Թեհրանը կատարում է պարտավորությունները, որոնք ստանձնել է միջուկային ծրագրի շուրջ վեց գերտերությունների հետ կնքված համաձայնագրով: Գործակալության գլխավոր տնօրեն Յուկիյա Ամանոն տարածած հայտարարությամբ կրկին հերքել է Թրամփի պնդումները՝ ընդգծելով, թե համաձայնագիրը «մեծ հաջողություն է», որը թույլ է տվել վերահսկողություն հաստատել Իրանի միջուկային պոտենցիալի նկատմամբ: Ինչ է սպասում Իրանի հարևան Հայաստանին՝ միջուկային համաձայնագրից ԱՄՆ-ի դուրս գալուց հետո: Կլինե՞ն ցնցումներ հայ-ամերիկյան հարաբերություններում՝ հաշվի առնելով հայ-իրանական հարաբերությունները... Կամ՝ ինչպես կազդի Թրամփի որոշումը՝ տարածաշրջանային քաղաքականության վրա... Մի խոսքով, հարցերի շարան: Հայաստանցի իրանագետների կարծիքով, ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի հետ միջուկային պայմանագրի դադարեցումը տարածաշրջանում անկայունության պատճառ կարող է դառնալ, սակայն ցնցումներ չի առաջացնի հայ-իրանական հարաբերություններում: Նկատենք, որ դեռևս 3 տարի առաջ համաձայնագրի ստորագրումից հետո մի շարք միջազգային և տեղացի փորձագետները համարում էին, որ փաստաթուղթը կնպաստի Հարավային Կովկասում խաղաղության հաստատմանը: Սակայն այժմ մենք նոր անորոշության փուլում ենք: Այս տարի Սիրիայի տարածքում անուղղակիորեն Իսրայել - Իրան հակամարտությունը ակնհայտ դարձավ, իսկ դա կարող է հանգեցնել նոր վտանգավոր իրավիճակի: Իրանագետ Վարդան Ոսկանյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել էր, թե Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ համաձայնագրից ԱՄՆ-ի դուրս գալը քաղաքական հարթության մեջ ըստ էության շատ քիչ բան է փոխում՝ հաշվի առնելով, որ փաստաթուղթը ստորագրած մյուս բոլոր կողմերը հայտարարել են, թե հավատարիմ են մնում իրենց ստանձնած պարտավորություններին: Նրա կարծիքով՝ ԱՄՆ-ի նմանօրինակ քաղաքական որոշումը միտված է մեկ հիմնական նպատակի՝ փաստացի միակողմանի պատժամիջոցներով կամ դրանց սպառնալիքով խրտնեցնել Իրանի հետ տնտեսական ծրագրեր իրականացնող և այդ երկրում ներդրումներ կատարող օտարերկրյա ընկերություններին, նաև այդպիսով խարխլել առանց այն էլ ոչ այնքան բարվոք վիճակում գտնվող իրանական տնտեսությունը: Մասնագետները նաև համոզված են, որ ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի հետ միջուկային համաձայնագրի դադարեցումը չի վնասի հայ-իրանական հարաբերություններին․ երկկողմ համագործակցություն այդպես էլ չհասավ այնպիսի մակարդակի, որ սպառնալիք լինի գերտերությունների համար: Մետաքսյա Շալունց