France 24․ «Նրանք փորձում են գողանալ ընտրությունները». Հայաստանում սկսվում է Ռուսաստան-ԵՄ նոր դիմակայությունը

Հայաստանը երկուշաբթի ընդունում է եվրոպացի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ գագաթնաժողով՝ հունիսին նախատեսված վճռորոշ խորհրդարանական ընտրություններից մեկ ամիս առաջ։ Այս քվեարկությանը ուշադիր հետևում են Մոսկվան և Բրյուսելը։ Սակայն Ռուսաստանի և ԵՄ-ի միջև սպասվող այս դիմակայությունը մտահոգում է երկրում ժողովրդավարության կողմնակիցներին, որոնք վախենում են, որ ընտրությունները կանցնեն օտար ազդեցության ներքո, գրում է France 24-ը։

Հունգարիայում կայացած ընտրություններից հետո, որոնցում հաղթեց եվրոպամետ Պետեր Մադյարը՝ շրջանցելով վարչապետ Վիկտոր Օրբանին, Եվրամիության և Ռուսաստանի ուշադրությունն այժմ սևեռվել է Հայաստանի վրա՝ որպես Բրյուսելի և Մոսկվայի միջև գաղափարական ու աշխարհաքաղաքական դիմակայության նոր հարթակ։

Հայաստանում հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններն առանձնահատուկ նշանակություն ունեն, քանի որ երկրի հասարակական կարծիքը, որը երկար ժամանակ կողմնորոշված էր դեպի Ռուսաստան, այժմ շրջվում է դեպի Բրյուսել։ Թեև պաշտոնական նախընտրական քարոզարշավը սկսվում է քվեարկությունից 30 օր առաջ, թեկնածուներն արդեն սկսել են իրենց շրջագայությունները։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության առաջնորդը, ներկայումս առաջատար է ըստ հարցումների։ Իշխանության եկած 2018 թվականին «թավշյա հեղափոխությունով»՝ հակակառավարական բողոքի ակցիաների շարքից հետո, նա ձգտում է վերընտրվել՝ վարելով եվրոպամետ քարոզարշավ։

Նրա գլխավոր մրցակիցներից մեկը Սամվել Կարապետյանն է՝ ռուսաստանցի հայ միլիարդատեր, որը ղեկավարում է «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը։ 2025 թվականին նա ձերբակալվել էր ևս 13 անձանց հետ՝ կառավարության ապակայունացման փորձի կասկածանքով։

Այնուամենայնիվ, ինչպես նշում է CivilNet-ի քաղաքական վերլուծաբան Էրիկ Հակոբյանը, հաջողության հասնել փորձում են նաև այլ եվրոպամետ թեկնածուներ․ մասնավորապես նա հիշատակում է այնպիսի գործիչների, ինչպիսին է Երևանի նախկին քաղաքապետ Հայկ Մարությանը։

«Սրանք շատ հետաքրքիր ընտրություններ են, որովհետև մենք տեսնում ենք արևմտամետ ընդդիմության ի հայտ գալը, որը կապված չէ հին ռեժիմի հետ»,— նշում է փորձագետը։ «Եվ եթե նրանց իսկապես հաջողվի ճեղքել ու մտնել խորհրդարան, դա աննախադեպ կերպով կփոխի մեր քաղաքական համակարգը՝ 2018 թվականի հեղափոխությունից ի վեր»։

Այս ընտրություններն անցկացվում են Երևանի և Մոսկվայի միջև պատմական հարաբերությունների վատթարացման ֆոնին, որոնք, ըստ երևույթին, գտնվում են ամենացածր մակարդակում 2023 թվականից ի վեր, երբ մոտ 100 000 հայ մարդ լքեց Լեռնային Ղարաբաղը՝ տարածաշրջանը Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցնելուց հետո։

Երևանը մեղադրել է անկլավում տեղակայված ռուսական խաղաղապահ ուժերին, որը նախկինում վերահսկվում էր հայերի կողմից, որ նրանք բավարար չափով քայլեր չեն արել Բաքվի սկսած ռազմական արշավը կանգնեցնելու համար։

Այդ ժամանակից ի վեր Հայաստանը սառեցրել է իր մասնակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը (ՀԱՊԿ), որը, ինչպես ՆԱՏՕ-ն, նախատեսում է իր անդամների փոխադարձ պաշտպանություն։

«Այս սպին տասնամյակներ շարունակ կհետապնդի տարածաշրջանին»,— կարծում է Էրիկ Հակոբյանը՝ հիշեցնելով Լեռնային Ղարաբաղի կորստի հետ կապված ազգային ողբերգության մասին։

Այնուամենայնիվ, Մոսկվայի ազդեցությունը հեռու է անհետացած լինելուց։ Երևանը շարունակում է Եվրասիական տնտեսական միության ակտիվ անդամ լինել, որը, ԵՄ-ի նման, ապահովում է աշխատուժի, ապրանքների և կապիտալի ազատ տեղաշարժ անդամ պետությունների միջև՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի։

Ռուսաստանը նաև ռազմական բազա ունի Գյումրիում՝ Հայաստանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքում, իսկ ռուսերենը շարունակում է լայնորեն տարածված մնալ։

Սակայն Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմի պատճառով Ռուսաստանն այլևս չի դիտարկվում որպես Հայաստանի հարևաններից՝ Ադրբեջանից և Թուրքիայից, հուսալի պաշտպան։

Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի (IRI) Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով ավագ տնօրեն Սթիվ Նիքսի կարծիքով՝ պատճառներից մեկը, թե ինչու են հայ քաղաքական գործիչները ձգտում համագործակցության Եվրամիության հետ, այն է, որ այն ասոցացվում է «անվտանգության և բարգավաճման» հետ։

2026 թվականի փետրվարին անցկացված IRI-ի հարցման համաձայն՝ հայերի 72%-ն այժմ աջակցում է ԵՄ-ին անդամակցությանը։

«ԵՄ-ն շատ գրավիչ է»,— հաստատում է Սթիվ Նիքսը։ «Այդ պատճառով Հայաստանում կհաղթի այն քարոզարշավը, որը կկարողանա հասարակությանը համոզել, որ այն երաշխավորում է խաղաղություն, բարգավաճում և ինտեգրում ԵՄ-ին»։

Նույն հարցման մեջ հայերի գրեթե մեկ երրորդը Ռուսաստանը համարում է իր երկրի գլխավոր քաղաքական սպառնալիքը, մինչդեռ ընդամենը 3%-ն է նշել Եվրամիությունը։ Սակայն հարցվածների 43%-ը Մոսկվային համարում է Երևանի կարևորագույն քաղաքական գործընկերը։

Ռուսամետ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը փորձում է գրավել այս ընտրազանգվածին՝ զգուշացնելով Ռուսաստանի հետ «տնտեսական պատերազմի» սպառնալիքի մասին, եթե Փաշինյանի կուսակցությունը պահպանի իշխանությունը։

Ապրիլի սկզբին Վլադիմիր Պուտինը նախազգուշացրել էր, որ նախկին խորհրդային հանրապետությունը չի կարող միաժամանակ անդամ լինել թե՛ Մոսկվայի ղեկավարած տնտեսական միությանը, թե՛ Եվրամիությանը։

Իր հերթին, Բրյուսելը նույնպես մասնակցում է այս ընտրություններին։ Անցյալ տարվա դեկտեմբերին եվրոպական դիվանագիտության ղեկավար Կայա Կալլասը հայտնել էր, որ Հայաստանը դիմել է ԵՄ-ին՝ ընտրությունների անվտանգության ապահովման հարցում օգնություն ստանալու համար։

«Հայաստանում ընտրություններն մոտենում են. ի՞նչ կարող ենք անել օգնելու համար։ Նրանք խնդրել են նմանատիպ աջակցություն վնասակար ազդեցությանը հակազդելու համար, ինչպիսին այն էր, որը մենք տրամադրել էինք Մոլդովային»,— հայտարարել էր Կայա Կալլասը։

Մայիսի 4-ից 5-ը Երևանը կհյուրընկալի նաև ԵՄ-Հայաստան իր առաջին գագաթնաժողովը՝ Նիկոլ Փաշինյանի, Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտայի մասնակցությամբ։

Սակայն Մոսկվայի և Արևմուտքի՝ մասնավորապես Բրյուսելի և Վաշինգտոնի միջև սպասվող գաղափարական դիմակայությունը մտահոգություն է առաջացնում որոշ փորձագետների մոտ, հատկապես Հայաստանում ժողովրդավարության միջազգային դիտորդական կազմակերպության (IODA) շրջանակում, որը ստեղծվել է հունիսյան ընտրություններից առաջ ժողովրդավարական պայմանների մոնիթորինգի համար։

«Թե՛ Արևմուտքի, թե՛ Ռուսաստանի հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ նրանք փորձում են պարտադրել իրենց ընտրությունը, ինչը անընդունելի է»,— կարծում է IODA-ի տնօրենների խորհրդի անդամ Ֆիլիպ Կալֆայանը։ «Նրանք փաստացի գողանում են ընտրությունները Հայաստանի քաղաքացիներից և դրա մեջ ներդնում են զգալի միջոցներ»։

Նրա կարծիքով՝ ԵՄ-Հայաստան գագաթնաժողովը վառ օրինակ է․ նման միջոցառման անցկացումը ընտրություններից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ կարող է հասարակական կարծիքում ընկալվել որպես Եվրամիության կողմից Նիկոլ Փաշինյանին աջակցելու ազդակ։

Քաղաքական գործիչները նաև «գործիքակազմի են վերածում» առանձին կուսակցությունների և քաղաքական գործիչների՝ Ռուսաստանի հետ կապերի վերաբերյալ մեղադրանքները, պնդում է մարդու իրավունքների իրավաբան և IODA-ի անդամ Սառա Լիա Ուիթսոնը։

«Կառավարությունը ուռճացնում է ռուսական ազդեցության կամ Ռուսաստանի հնարավոր գործողությունների հետ կապված մտահոգությունները, որովհետև գիտի, որ դա կհանգեցնի աջակցման՝ ֆինանսական կամ այլ, աճին ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի կողմից»։

Ֆիլիպ Կալֆայանի խոսքով՝ «ներկայիս կառավարությունը շատ լավ հարաբերություններ է պահպանում Ռուսաստանի հետ։ Իհարկե, Մոսկվան կցանկանար տեսնել մեկին, ով իր նկատմամբ պակաս կոշտ է։ Բայց, ի վերջո, ցանկացած հայկական կառավարություն, անկախ քաղաքական պատկանելությունից, ստիպված է լավ հարաբերություններ պահպանել Ռուսաստանի հետ»։