Պայթյունի ծիլեր` ընդդեմ խորտակվող դինաստիայի

Ութ տարվա քաղաքացիական պայքարից հետո ադրբեջանական «Հանրապետական այլընտրանք» ընդդիմադիր շարժումը կամ «Ռեալ» շարժումը հայտարարում է քաղաքական կառույց դառնալու և հաջորդ տարի երկրի նախագահական ընտրություններին մասնակցելու մասին: Շարժման գործադիր քարտուղար Նաթիգ Ջաֆարլիի խոսքով՝ կուսակցության վերածվելուն ուղղված աշխատանքներ են տարվում արդեն մի քանի տարի: «Մեր կազմակերպությունը կարծում է, որ քաղաքական ուժը պետք է մասնակցի ընտրություններին, բոյկոտը տարբերակ չէ», - հայտարարել է Ջաֆարլին: Շարժումը, որը, ամենայն հավանականությամբ, կհամալրի Ադրբեջանի սակավաթիվ ընդդիմադիր ուժերի շարքը, ստեղծվել է 2009թ.Ադրբեջանում հերթական սահմանադրական փոփոխությունների նախաշեմին: «Ռեալ»-ը դեմ էր երկրի ղեկավար Իլհամ Ալիևի առաջարկած փոփոխությանը, որով վերացվեցին Ադրբեջանում նախագահի պաշտոնում առաջադրվելու սահմանափակումները: Շարժման առաջնորդների հավաստմամբ՝ «Ռեալ»-ը նախկինի պես դեմ է Ադրբեջանի սուպերնախագահական կառավարման համակարգին և պնդում է, որ երկիրը պետք է ունենա խորհրդարանական կառավարման համակարգ ու ապակենտրոնացված իշխանություն: Ութ տարվա գործունեության ընթացքում «Ռեալ» շարժումը եղել է բողոքի ակցիաների կիզակետում՝ հաճախ նախաձեռնելով դրանք: Մշտապես Ալիևի վարչակազմի հասցեին կոշտ քննադատություն հնչեցնող կառույցի անդամներից շատերը արդյունքում հայտնվել են ճաղերի ետևում: 2013թ. կալանավորված շարժման առաջնորդ Իլգար Մամեդովը մինչ օրս բանտում է: Նա մեղադրվում է Իսմաիլի շրջանում զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելու մեջ և դատապարտվել է 7 տարվա ազատազրկման: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Մամեդովի ձերբակալությունը ոչ-իրավաչափ է համարել՝ վճռելով, որ նա պետք է անհապաղ ազատ արձակվի: Ստրասբուրգյան դատարանը այդ որոշումը կայացրել է 2014 թվականին, սակայն Մամեդովը մինչ օրս ազատ չի արձակվել: Ադրբեջանի իշխանամետ լրատվամիջոցների պնդմամբ՝ ճաղերի ետևում գտնվող Իլգար Մամեդովի գլխավորած քաղաքական ուժը ֆինանսավորվում է Իրանի կողմից: Ամիսներ առաջ ադրբեջանական մի շարք պետական լրատվամիջոցներ գրեցին, թե իբր այդ կառույցի անդամները հանդիպումներ են ունեցել Ադրբեջանում իրանցի դիվանագետների հետ, ապա նաև գումարներ ստացել Իրանից: «Ազատության» ադրբեջանական ծառայության հետ զրույցում թե՛ ընդդիմադիր ակտիվիստները, թե՛ անկախ փորձագիտական շրջանակներում անհեթեթ են որակել այդ պնդումները՝ դրանք անվանելով Ալիևի վարչակազմի հերթական քարոզչական սուտ: Փորձագետ Ազեր Ռաշիդօղլուի համոզմամբ՝ իշխանությունները «Ռեալ» շարժումը Իրանի հետ կապելով փորձում են ազդել արևմտյան կառույցների կարծիքների վրա, որոնք պարբերաբար Ալիևին կոչ են անում ազատ արձակել Մամեդովին: Ալիևյան ռեժիմի դեմ ընդվզողներին ճաղերի հետևում պահելով, և անգամ երկրից փախչելու հասցնելով, փաստացի, ընդդեմ Ալիևի շարժում է հասունանում: Հնարավոր է նաև այս շարժմանը այլ գործիչների միավորում: Վերջին տարիներին ադրբեջանական իշխանական կոռումպացվածությունը, երկրի ներսում բռնաճնշումներն անկախ ամեն ինչից, Ալիևի նկատմամբ բացասական վերաբերմունք են առաջացրել ողջ աշխարհում: Իհարկե, նույնը պնդել չի կարելի Ադրբեջանի ներսում տիրող իրավիճակի առումով: Այստեղ համատարած վախի մթնոլորտ է, բայց նույնիսկ այդ մթնոլորտում, փաստորեն, ընդվզման ծիլեր են նշմարվում: Այն, որ Ադրբեջանի վարկանիշը կամաց-կամաց և հետևողականորեն անկում է ապրում` ակնհայտ է: Վերջին թարմ օրինակն այն էր, որ սեպտեմբերի կեսերին Եվրախորհրդարանը Ադրբեջանի իշխող վարչակազմի բազմամիլիոնանոց կոռուպցիոն գործարքները հետաքննելու կոչ անող բանաձև ընդունեց, որին կողմ էին քվեարկել 578 պատգամավոր, դեմ՝ ընդամենը 19-ը, 68-ը ձեռնպահ է մնացել: Փաստաթղթում եվրոպացի պատգամավորները դատապարտում են փաստերը, որ իրենց վերջին աղմկահարույց բացահայտումներում մանրամասն նկարագրում են «Ադրբեջանական լվացքատուն» վերտառությամբ հետաքննության հեղինակները: Եվրոպական միության օրենսդիր մարմինը անընդունելի է համարում «Ադրբեջանի, ինչպես նաև այլ ավտորիտար ռեժիմ ունեցող երրորդ աշխարհի երկրների կողմից եվրոպացիների որոշումների վրա ապօրինի միջոցներով ազդելու փորձերը»: «Եվրոպական խորհրդարանը պետք է հետաքննի և վճռական միջոցներ ձեռնարկի նման կոռուպցիան կանխելու համար, քանի որ դա կասկածի տակ է դնում է կառույցի լեգիտիմությունն ու հեղինակությունը», - ասվում է հաղորդագրությունում: Համաշխարհային մի շարք լրատվամիջոցների հետաքննող լրագրողներին միավորող նախագիծը վերջերս հրապարակած հոդվածում պնդում է, որ 2012-2014թթ. Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն ու նրա մերձավոր շրջապատը շուրջ երեք միլիարդ դոլար են օրինականացրել, որն ուղղվել է եվրոպացի ազդեցիկ պաշտոնյաներին ու քաղաքական գործիչներին կաշառելու, վերնախավի համար թանկարժեք գույք, ոսկեղեն ու պճնանքի այլ առարկաներ ձեռք բերելու նպատակով: Սկանդալային այդ հրապարակման համաձայն՝ հարյուր հազարավոր դոլարներ են ստացել Եվրամիության տարբեր պետություններ` Իտալիան, Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան, Բուլղարիան ներկայացնող լրագրողներ, գործարարներ, քաղաքական գործիչներ, այդ թվում՝ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի ղեկավարի ընտանիքը, Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի կուսակիցը, Սլովենիայի նախագահի նախկին թեկնածուն: Զեկույցի հեղինակ լիտվացի պատգամավոր Պետրաս Աուստրևիչյուսի խոսքով՝ այդ հետաքննական նյութերը վկայում են, որ կոռուպցիան արդեն անցնում է պետական սահմաններն ու իր հետևանքները թողնում քաղաքական որոշումների վրա: Ադրբեջանում տիրող իրավիճակը, այդ թվում՝ «խավիարային դիվանագիտության» վերաբերյալ պնդումները քննարկվելու են նաև ԵԽԽՎ-ում: Ավելի վաղ, հիշեցնենք, ԵԽԽՎ իրավական և մարդու իրավունքների հարցերով հանձնաժողովը հավանություն էր տվել բելգիացի խորհրդարանական Ալեն Դեսքթերի հեղինակած զեկույցին, որի առանցքում Վեհաժողովի ներկայացուցիչներին ադրբեջանական իշխանության կողմից կաշառելու մասին պնդումներն են: Աղմկահարույց բացահայտումների հեղինակները, մասնավորապես, նշում են, որ ԵԽԽՎ իտալացի անդամ Լուկա Վոլոնտեի ջանքերի շնորհիվ 2013-ին տապալվել է Ադրբեջանում քաղբանտարկյալների առկայության մասին վկայող զեկույցի ընդունումը: Ըստ հետաքննող լրագրողների՝ բանկային փաստաթղթերը վկայում են, որ այդ ժամանակահատվածում Վոլոնտեն ադրբեջանական իշխանություններից շուրջ 2 միլիոն եվրո է ստացել: Հիշեցնենք, որ պաշտոնական Բաքուն հերքում է բոլոր այդ մեղադրանքները՝ պնդելով, թե «այդ ամենի ետևում կանգնած են Ջորջ Սորոսը և համաշխարհային հայությունը»: Մետաքսյա Շալունց