Ընդդեմ ՆԱՏՕ-ի` հանուն Ռուսաստանի հետ բարեկամության

Սեպտեմբերի 18-30-ը Թուրքիայի և Ադրբեջանի ռազմաօդային ուժերը զորավարժություններ են անց կացնում, որոնք նախատեսված են երկու երկրների միջև ռազմական համագործակցության պլանով։ Զորավարժություններին մասնակցելու են երկու երկրների ռազմաօդային ուժերի մոտ 30 ավիացիոն միջոցներ, այդ թվում՝ ՄիԳ-29, F-16, Սու-25, C-130 Herkules և CASA CN-235 օդանավեր, Մի-35, Մի-17 և Sikorsky S-70 ուղղաթիռներ: Զորավարժությունների ընթացքում կուսումնասիրվեն երկրների ռազմաօդային ուժերի համատեղ գործունեության պլանավորման, գործողությունների անցկացման և մարտական համակարգման ուղղությամբ փոխգործակցության հնարավորություններն ու օդից ցամաքային թիրախներ խոցելու խնդիրները: Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի F-16 ինքնաթիռներն արդեն Ադրբեջան են ժամանել TurAz Qartalı-2017 համատեղ զորավարժություններին մասնակցելու համար: Մինչ այդ, կրկին ի հայտ եկան Թուրքիայի կողմից ռուսական С-400 համալիրների գնման գործարքի վերաբերյալ: Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ իր երկիրը կանխավճար է մուծել Ռուսաստանից ձեռք բերվող С-400 զենիթա-հրթիռային համակարգերի համար. «Հաջորդ քայլը մեզ Ռուսաստանի կողմից վարկի տրամադրումն է։ Ե՛վ ես, և՛ պարոն Պուտինը վճռական ենք տրամադրված այդ հարցով»։ Հիշեցնենք, որ С-400 համակարգեր ստանալու Թուրքիայի մտադրության մասին առաջին հայտարարությունները հայտնվել էին դեռևս 2016թ. աշնանը։ Այս գործընթացը բավական խիստ քննադատության արժանացավ Վաշինգտոնի կողմից: Էրդողանը քննադատել է ԱՄՆ-ի արձագանքը՝ ուղղված Թուրքիային ռուսական С-400 զենիթա-հրթիռային համակարգեր մատակարարելու գործարքին՝ հավելելով, որ Անկարան կշարունակի ինքնուրույն միջոցառումներ ընդունել իր անվտանգության ապահովման համար: Ավելի վաղ Պենտագոնի մամլո ծառայության ներկայացուցիչ Ջոնի Մայքլը հայտարարել էր, որ ՆԱՏՕ-ի հետ համատեղելի հակահրթիռային պաշտպանության համակարգը մնում է լավագույն տարբերակը Թուրքիային տարածաշրջանում պաշտպանելու համար, և որ Վաշինգտոնն իր անհանգստությունն է հասցրել թուրք պաշտոնյաներին՝ կապված С-400-ների գնման հետ։ «Նրանք սկսեցին աղաղակել, երբ մենք պայմանավորվեցին С-400-ների գնման մասին։ Իսկ ի՞նչ է, մենք պետք է Ձե՞զ սպասեինք։ Մենք ինքնուրույն ենք ընդունում միջոցառումներ և կշարունակենք ընդունել։ Մեր տանը մենք ենք տերը», հակադարձել է Էրդողանը։ Թուրքիայի նախագահը չի դիտարկում Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը որպես Արևմուտքի երկրների և ՆԱՏՕ-ի հետ հարաբերությունների այլընտրանք՝ հայտարարել է մամլո քարտուղար Իբրահիմ Քալընը։ «С-400-ների մասին մեր նախագահի հայտարարությունն ուղի է բացել դեպի տարբեր բամբասանքներ այն մասին, որ Թուրքիան հեռանում է Արևմուտքից։ Թուրքիան կշարունակի քայլեր անել իր ազգային անվտանգության ապահովման համար՝ համարելով ՆԱՏՕ-ն ուժեղ դաշինք։ Մենք գոհունակությամբ են դիմավորել ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի հայտարարությունը С-400-ների գնման վերաբերյալ՝ որպես Թուրքիայի բնական իրավունքի»,-ասել է նա՝ հավելելով, որ իրենք լավ համագործակցություն են զարգացնում Ռուսաստանի հետ, սակայն դա այլընտրանք չէ Արևմուտքի ու ՆԱՏՕ-ի հետ հարաբերություններին։ Նրա խոսքով՝ «դրանք լրացնում են միմյանց»։ Բայց, ինչպես երևում է, կրքերն ավելի են թեժանում: Ազդեցիկ ամերիկացի դեմոկրատ-սենատոր Բեն Քարդինը առաջարկել է Սպիտակ տանը պատժամիջոցներ սահմանել Անկարայի դեմ և մտածել ՆԱՏՕ-ում նրա հետագա մասնակցության նպատակահարմարության մասին։ Նա նախազգուշացրել է, որ Ռուսաստանից С-400 հրթիռային համալիրներ ձեռք բերելու Թուրքիայի որոշումը կարող է հարվածել Անկարային, քանի որ այն խախտում է Մոսկվայի դեմ սահմանված Վաշինգտոնի պատժամիջոցային ռեժիմը։ Ինչպես նշել է օրենսդիրը ֆինանսների նախարար Ստիվեն Մնուչինին և պետքարտուղար Ռեքս Թիլերսոնին հասցեագրված նամակում, անցած ամիս ընդունված օրենքը նախատեսում է պատժամիջոցների սահմանում բոլոր նրանց դեմ, ովքեր խոշոր գործարքներ են իրականացնում Ռուսաստանի պաշտպանական և հետախուզական ոլորտների հետ։ Քարդինն ընդգծել է, որ այդ պատժամիջոցներն ուղղված են ապագայում ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների վրա Ռուսաստանի հարձակումները զսպելուն։ Փաստորեն, ԱՄՆ-ում չեն բացառվում, որ ռուսաստանյան արտադրության C-400 հրթիռային համակարգեր գնելով` Թուրքիան խախտել է Ռուսաստանի դեմ մոտ մեկ ամիս առաջ սահմանված պատժամիջոցները: «Այս օրինագծի համաձայն, ցանկացած անհատ, կազմակերպություն կամ պետություն, որը մեծածավալ գործարք կկնքի Ռուսաստանի պաշտպանական արդյունաբերության ձեռնարկությունների հետ, ենթակա է պատժամիջոցների», - նշել է ամերիկացի սենատորը: «Ցավալի է, որ Միացյալ Նահանգների դաշնակից Թուրքիան այս բախտորոշ ժամանակահատվածում անցել է Մոսկվայի կողմը», - նշել է Քարդինը Սպիտակ տուն ուղարկած նամակում: Ի դեպ, Էրդողանը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 72-րդ նստաշրջանի շրջանակում կհանդիպի ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ։ Anadolu գործակալության հաղորդմամբ՝ որոշումն ընդունվել է հեռախոսազրույցի ընթացքում, որի ժամանակ Թրամփն ընդգծել է ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի ռազմավարական գործընկերության շրջանակում տարածաշրջանային անվտանգության ամրապնդման կարևորությունը։ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 72-րդ նստաշրջանը Նյու Յորքում սեպտեմբերի 19-ին կսկսվեն արտաքին քաղաքական հարցերի քննարկումները՝ բարձր մակարդակի շաբաթվա շրջանակում։ Մինչդ Թրամփ-Էրդողան հանդիպումը թուրք հերթական պաշտոնյան հերթական անգամ քննադատել է ԱՄՆ իշխանություններին: ԱՄՆ դատական համակարգը գտնվում է իսլամական քարոզիչ Ֆեթուլահ Գյուլենի FETO կազմակերպության ազդեցության ներքո, որը կանգնած է 2016թ. հուլիսին Թուրքիայում պետական հեղաշրջման փորձի հետևում, ասել է Թուրքիայի փոխվարչապետ Բեքիր Բոզդաղը։ «Ամերիկյան դատական համակարգը գտնվում է FETO –ի ազդեցության ներքո։ (Ծագումով Իրանից թուրք ձեռնարկատեր Ռեզա) Զարաբի գործն ունի քաղաքական շարժառիթներ։Եթե Ձեր երկրում օրենքները պահպանվում են, ապա Ձեզ մոտ պետք է նրա մեղքի ապացույցներ լինեն»,-ընդգծել է նա։ ԱՄՆ իշխանությունները Զարաբին ձերբակալել էին Մայամիում 2016թ. մարտին՝ Վաշինգտոնի պատժամիջոցները շրջանցելով իրանական կառավարությանը դրամական միջոցներ փոխանցելու անօրինական սխեմաներ կազմակերպելու մեղադրանքով։ Այժմ հերթական անգամ օրակարգ է վերադարձել հարցը, թե փոխե՞լ է արդյոք Թուրքիան ուղեծիրը: Այսինքն, Թուրքիան զենք է գնում մի երկրից, որին դաշինքը, որի կազմի մեջ մտնում է Թուրքիան, թշնամի է համարում: Մի կողմից, ակնհայտ է, որ Անկարան այս գործարքով խաղում է ԱՄՆ-ի նյարդերի հետ, որի հետ արդեն տևական ժամանակ է, ինչ խնդիրներ ունի: Հարցը հետևյալն է` եթե Թուրքիան գնի Ռուսաստանից զենքը` կփչացնի հարաբերությունները ԱՄՆ-ի հետ, իսկ եթե չգնի, հարաբերությունները կփչացնի Ռուսաստանի հետ, որի արդյունքում երկկողմ հարաբերությունների առնվազն կսառեն: Հաջորդը, եթե Թուրքիան չի կարող ռուսական հրթիռները օգտագործել Ռուսաստանի դեմ, ապա ո՞ւմ դեմ պետք է օգտագործի... Մետաքսյա Շալունց