Թուրքիան ադրբեջանցի ահաբեկիչներ է արտաքսում. Բաքու-Անկարա պառակտո՞ւմ

Նախօրեին ռուսաստանյան «Նեզավիսիմայա գազետա» պարբերականում խիստ ուշագրավ հոդված է հրապարակվել, որը ուշագրավ տեղեկությունների և վերլուծությունների առիթ կարող է հանդիսանալ, եթե չասենք` սկանդալային... Պարզվում է, որ մի քանի ամիս առաջ Թուրքիայում ձերբակալվել են «Իսլամական պետության» ադրբեջանցի զինյալներ: Սիրիայի հետ սահմանին՝ Իմանլի բնակավայրի մոտ ժանդարմերիան ձերբակալել է 5 մահապարտ ահաբեկիչների, որոնցից 3-ը՝ Ադրբեջանի քաղաքացիներ: Թուրքերին ապշեցրել է այն, որ ձերբակալվածներից 2-ը կին են՝ 37-ամյա Գուլնար Շիրմամեդովան և 42-ամյա Նազենին Զեյնալովան, ըստ «aravot.am»-ի` գրել է «Նեզավիսիմայա գազետան»: Հետաքրքրական է մեկ այլ հանգամանք: Ադրբեջանը՝ որպես «Իսլամական պետության» համար կադրերի աղբյուր ավելի վաղ հիշատակվել էր դեռ Անվտանգության և տեղեկատվության եվրոպական կենտրոնի (DESI) գլխավոր քարտուղար, Մերձավոր Արևելքում մարդու իրավունքների միջազգային հանձնաժողովի (IHRC) հանձնակատար Հայսամ Աբու Սայիդի կողմից: Աբու Սայիդն ընդգծել էր, որ ԻՊ-ի կողմից կռվող ադրբեջանցի զինյալները սպառնալիք են ներկայացնում, մասնավորապես, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Բելգիայի համար: Ջիհադիստների տեղափոխումը Սիրիայից Եվրոպա Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի հենց սկզբից իրականցվում է Թուրքիայով: Սահմանի վրա առաջացած «գրպանների» և տեղաբնակներին կաշառելու միջոցով զինյալները հայտնվում են մասնավորապես Ստամբուլում: Ստամբուլի հարուստ վայրերում նրանք մի լավ հանգստանում են, իսկ հետո Թուրքիայում ընդհատակ են անցնում կամ իրենց պարագլուխների հրահանգով տեղափոխվում այլ երկրներ: IHRC-ի զեկույցում հիշատակված Բելգիան, ըստ արևմտյան փորձագետների, ահաբեկիչների կանգառն է և գործողությունների կենտրոնը ամբողջ Եվրոպայում: Վերվիեյում՝ Լիեժից ոչ հեռու, գտնվում է հակառուսական տրամադրություններ ունեցող վայնախների կողմից հիմնված «Կովկասյան մշակութային-հետազոտական կենտրոնը»: Բրյուսելում է գտնվում «Ալ-Սալիհուն» իսլամական մշակութային կենտրոնը, որը նույնպես հիմնել են վայնախները: Եվ ահա, ադրբեջանցի ահաբեկիչները հեշտությամբ հարմարվում են բելգիացի վայնախների մոտ՝ հաշվի առնելով ռուսերենի իմացությունը և «պատմական խորհրդանիշների» ընդհանրությունը: Վայնախ սալաֆիների կողմից երկրպագվող Շամիլ Բասաևը հերոս է նաև Ադրբեջանի ջիհադիստների համար: Ուշագրավ է հոդվածում հետևյալ եզրակացությունը. Թուրքիան տարվա երկրորդ կեսից սառեցնում է երբեմնի ջերմ զգացմունքները ադրբեջանցիների նկատմամբ: Ամռանը Թուրքիայի ՆԳՆ-ն հրապարակեց փաստաթուղթ, ըստ որի, ահաբեկչությանը հարելու կասկածանքով երկրից արտաքսվել է Ադրբեջանի 252 քաղաքացի, ևս 1677-ի մուտքը Թուրքիա արգելվել է: ԻՊ-ի էքսպանսիան անհանգստության տեղիք է տալիս նաև Ադրբեջանում: Հուլիսի կեսերից Բաքվում ընթանում է Այդին Գյուլմամեդովի և Ամրան Իմանովի դատավարությունը, որոնք, ըստ քննության, անցյալ տարվա հոկտեմբերին Սումգայիթում հավատարմության երդում են տվել ԻՊ առաջնորդ ալ-Բաղդադիին: Սումգայիթը, որը հայտնի է 1988թ. հայկական ջարդերով, Ադրբեջանում հայտնի է որպես ջիհադիստների մայրաքաղաք և երկրում ԻՊ-ի հիմնական հենակետ, գրում է թերթը: «Քաղաքը կառուցել են բանտարկյալները, խորհրդային տարիներին այնտեղ էին ուղարկում «քիմիայի», ինչը ազդել է Սումգայիթի սոցիալ-մշակութային կլիմայի վրա,- թերթի հետ զրույցում ասել է քաղաքագետ Ֆահրեդդին Աբասզոդան:- ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Սումգայիթում հոգևոր իշխանությունն անցավ սալաֆիների ձեռքը: Սումգայիթից Բաքու 30 կմ է, հետևաբար սալաֆիներն առանց դժվարության իրենց ձեռքն են վերցրել մայրաքաղաքի շրջակայքը և Ադրբեջանի հյուսիս-արևմտյան շրջանները: 8 մլն բնակչություն ունեցող Ադրբեջանում կա 1 մլն սալաֆի՝ մի ամբողջ բանակ: Այդ բանակի մեջ են մտնում տեղի լեզգիներ, ավարներ, ցախուրներ: Լինելով սուննիներ՝ նրանք անցնում են սալաֆիզմի: Բաքվում կան նախկին սուննիների ամբողջ թաղամասեր, որոնք դարձել են կամ վահաբիներ, կամ «Նուրջուլարի» հետևորդներ: Սումգայիթի բնակչության կեսը կազմող սալաֆիները ռիսկային խումբ են սալաֆիզմի և ԻՊ գաղափարների տեսանկյունից: Թերթը հիշեցնում է, որ Ադրբեջանի միջազգային բանկն այդ երկրի վարկային համակարգի սիրտն է, որի միջոցով, մասնավորապես, իրականացվում է SOCAR պետական նավթային ընկերության և Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի վարկավորումը: Թերթի հետ զրույցում ադրբեջանցի լրագրողներն ու փորձագետները պատմել են, որ բանկիր Հաջիևը և նախարար Մահմուդովն իրենց պաշտոնով պարտական էին Փաշաևներին, որը երկրի առաջին տիկնոջ հոր կլանն է և իր նշանակությամբ՝ երկրորդը: «Փաշաևները, ի տարբերություն քուրդ Ալիևների, իրանական թյուրքեր են,- ասել է քաղաքագետ Ֆիքրեթ Շաբանովը: Իսկ Իլհամ Ալիևի և նրա կնոջ կլանների միջև վաղեմի պայքար է ընթանում երկրում իշխանության համար: Ալիևը վերացնելով Մահմուդովին և լուծարելով Ազգային անվտանգության նախարարությունը, որը Մահմուդովը ղեկավարում էր 2004թ-ից, հաշվեց, որ դրանով վերացրել է իրեն հակադրվող կլանի գործիքները, և քայլ է կատարում երկիրը քաղաքական ճգնաժամից դուրս բերելու ուղղությամբ: Արդյունքում Ալիևն իր իսկ ձեռքերով թուլացրեց երկրի պետական անվտանգության համակարգը, ինչից օգտվում են վահաբիները: Նրանք նախկինում էլ ուժայինների ոչ պրոֆեսիոնալ աշխատանքների պատճառով միանգամայն հանգիստ էին իրենց զգում երկրում: Այժմ, սակայն, Ալիևը սալաֆիների ժամանակը չունի: Երկրում մոլեգնում է ճգնաժամ, աճում է սոցիալական դժգոհությունը, իսկ Փաշաևների կլանին ակնհայտորեն քիչ է այն, որ Իլհամ Ալիևը հանուն իրենց փոխեց սահմանադրությունը և իր կնոջը դարձրեց երկրի փոխնախագահ», գրում է ռուսաստանյան պարբերականը: Պարզվում է, Ադրբեջանի միջազգային բանկը՝ Ադրբեջանի տնտեսական սիրտը, սնանկության եզրին է: Մայիսի վերջին մի շարք վարկանիշային գործակալություններ անվստահություն հայտնեցին Ադրբեջանի միջազգային բանկին, իսկ ավելի ուշ Մերձավոր Արևելքում մարդու իրավունքների միջազգայի հանձնաժողովը հայտարարեց, որ մի շարք երկրների հատուկ ծառայություններ, որոնց մեջ է մտնում Ադրբեջանը, կորցրել են իրենց արևմտյան գործընկերների վստահությունը ԻՊ-ի դեմ պայքարելու հարցում: Հանձնաժողովի հայտարարության մեջ ասվում էր, որ «սնանկ պարտապանները» տնտեսապես սերտ կապված են արաբական երկրների հետ, ինչի պատճառով տեղի է ունենում կարևոր տեղեկությունների գաղտնազերծում, որի պատճառով էլ Ադրբեջանում հակաահաբեկչական գործողությունը դառնում է «ակնհայտորեն անարդյունավետ»: Մետաքսյա Շալունց