Ռուս խաղաղապահների մանդատը. Գաղտնիք ու սկանդալ չպետք է լինեն

Մոսկվան դեռ չի տեսել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առաջարկները՝ Լեռնային Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ առաքելության մանրամասները հստակեցնելու հետ կապված, անցյալ շաբաթ լրագրողներին ասաց Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավար Սերգեյ Լավրովը։ «Ինձ համար դժվար է պատասխանել այս հարցին, քանի որ մենք չենք տեսել կոնկրետ առաջարկներ, որոնք ցանկանում է քննարկել Հայաստանի վարչապետը Լեռնային Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ գործողության համատեքստում, ուստի ես հիմա չեմ կարող կռահել», - ասել է Լավրովը՝ մեկնաբանելով Փաշինյանի հայտարարությունները Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ առաքելությունը հստակեցնելու հրատապ անհրաժեշտության մասին: «Կողմերից յուրաքանչյուրը, որի պայմանավորվածությունները ձեռք են բերվել Ռուսաստանի, Ադրբեջանի նախագահների և Հայաստանի վարչապետի կողմից, իհարկե, իրավունք ունի առաջարկել լրացուցիչ նախաձեռնություններ։ Մենք դեռ դրանք չենք տեսել»,- ասել է Լավրովը:

Հիշեցնենք, որ Նիկոլ Փաշինյանն անցյալ կառավարության նիստի ժամանակ անընդունելի համարեց խաղաղապահների ներկայությամբ շփման գծի երկայնքով հրադադարի ռեժիմի շարունակական և ահագնացող խախտումները՝ խիստ անհրաժեշտ համարելով Լեռնային Ղարաբաղում խաղաղապահ օպերացիայի մանրամասների ճշգրտումը։ Փաշինյանը խոստովանեց՝ սա անհրաժեշտ է եղել ի սկզբանե, բայց գործընթացին խոչընդոտել է Ադրբեջանը՝ հրաժարվելով ստորագրել Լեռնային Ղարաբաղում խաղաղապահ զորախմբի գործունեության մանդատը։

Հիշեցնենք, որ ռուս խաղաղապահները Լեռնային Ղարաբաղում են 2020-ի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության շրջանակներում: Համաձայնագրով՝ զորակազմը տեղակայվել է 5 տարի ժամկետով, որը ևս հինգ տարով կարող է երկարաձգվել, եթե կողմերից որևէ մեկը ժամկետի ավարտին չպահանջի, որ առաքելությունը դուրս բերվի Ղարաբաղից։ Բաքուն, սակայն, պարբերաբար հայտարարում է, որ Ղարաբաղը Ադրբեջանի տարածքն է, իսկ ռուս խաղաղապահներն այնտեղ տեղակայվել են ժամանակավոր։

Լավրովի հայտարարությանը ՀՀ իշխանությունները պատասխանեցին՝ հայտնելով, որ ռուս խաղաղապահ առաքելության գործունեությանն առնչվող մտահոգությունները հայկական կողմը դեռ նախորդ փետրվարին է փոխանցել ռուսական ղեկավարությանը, հայտարարել է պաշտոնական Երևանը: «Ռուսական խաղաղապահ զորախմբի գործունեության արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտության և հետագայում հնարավոր խնդիրների առաջացման վերաբերյալ հայկական կողմի մտահոգությունները, ի թիվս այլ դեպքերի, դեռևս 2021 թվականի փետրվարին գրավոր կերպով փոխանցվել են ՌԴ բարձրագույն ղեկավարությանը», - նշեց Արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Վահան Հունանյանը։

Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը չմանրամասնեց` կոնկրետ ինչ է գրված եղել Ղարաբաղում տեղակայված խաղաղապահ առաքելության վերաբերյալ անցած տարի ռուսական կողմին ներկայացված գրավոր տեքստում: Արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը, փաստացի, միայն հայտարարեց, թե «ռուսական խաղաղապահ զորախմբի գործունեության արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտության և հետագայում հնարավոր խնդիրների առաջացման վերաբերյալ հայկական կողմի մտահոգությունները, ի թիվս այլ դեպքերի, դեռևս 2021թ. փետրվարին գրավոր կերպով փոխանցվել են ՌԴ բարձրագույն ղեկավարությանը»:

Եթե Հայաստանի ԱԳՆ -ը չի հրապարակում այդ փաստաթուղթը, ուրեմն, ինչպես ասում են՝ մի բան այն չէ: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Մոսկվան գիտի ի սկզբանե Բաքվի դիրքորոշումը, չի ցանկանա խոստովանել, որ այո, Հայաստանը հանդես է գալիս ռուսական խաղաղապահ առաքելության մանդատի հստակեցման նախաձեռնությամբ:

Իսկ դրա անհրաժեշտությունն իսկապես կա, քանի որ ռուս խաղաղապահների վերահսկողության գոտում միջադեպերը չեն դադարում, անգամ քաղաքացիական անձիք են սպանվել՝ ադրբեջանական կողմի սադրանքների հետևանքով:
Հետևաբար, պաշտոնական Երևանը, պարտավոր էր մինչև հրապարակային բացահայտումը՝ ռուսական կողմի հետ «լեզու գտնել», որպեսզի այսօրվա իրավիճակին չհասներ: Եթե այս ամենից հետո Մոսկվան մերժեր ու Լավրովն արդեն նման հայտարարությամբ հանդես գար՝ պաշտոնական Երևանը հրապարակեր այդ փաստաթուղթը, որը փետրվարին ուղարկվել է Լավրովին:

Հիմա արդեն, կարծես ժամանակավրեպ է ու մի տեսակ Լավրովին էլ «ավանտյուրիայի» մեջ մեղադրելը լրացուցիչ խնդիրներ կառաջացնի Հայաստանի իշխանությունների համար:

Ըստ ամենայնի Լավրովը նկատի է ունեցել, որ պաշտոնական Երևանը Ռուսաստանի ԱԳՆ-ին հասկանալի ընթացակարգերով չի դիմել, ինչը ևս վկայում է այն մասին, որ մեր ԱԳՆ-ում աշխատելու ձև չգիտեն: Բայց սա էլ կարելի էր մի կողմ դնել՝ և ՌԴ նախագահ-ՀՀ վարչապետ հանդիպումներում այս հարցը օրակարգ բերեր, ինչը, ըստ ամենայնի ևս չի արվել Փաշինյանի կառավարության կողմից:

Իսկ այսօր, Հայաստանին մնում է մեկ բան՝ ավելի հստակ ներկայացնել, թե ինչպես են պատկերացնում շփման գծի անվտանգության ապահովումն ու ռուս խաղաղապահների առաքելության մանդատը: Այլապես Հայաստանում արդեն կհասունանա՝ ռուսական առաքելությունը միջազգային խաղաղապահներով փոխարինելու կամ համալրելու հարցը։ Երեկ, ի դեպ, արդեն մի քանի տասնյակ արցախցիներ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում համանախագահող ԱՄՆ-ին ու Ֆրանսիային էին դիմել:

Մետաքսյա Շալունց