Ռոբերտ Քոչարյանը հրապարակել է Նիկոլ Փաշինյանի դիագնոզը

Երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հարցազրույցը պատերազմի, Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի վերլուծություն էր, նաև Հայաստանը ճգնաժամից դուրս բերելու ճանապարհային քարտեզ։

Ըստ Քոչարյանի՝ օրվա իշխանությունն արել է ամեն ինչ, որ պատերազմը դառնա անխուսափելի․ ըստ էության, հայկական կողմը պաշտպանության նախարարի միջոցով հնչեցրել է Ադրբեջանի նկատմամբ այնպիսի սպառնալիք /նոր պատերազմ, նոր տարածքներ/, որի չեզոքացման ամենակարճ ճանապարհը Թուրքիայի ներգրավումն էր, ինչը և եղավ։ Իսկ հարցին, թե ի՞նչ կաներ ինքը, եթե լիներ նախագահ, և պատերազմ սկսվեր, պատասխանել է․ «Առաջինը, եթե ես լինեի, պատերազմը չէր սկսվի, չէին լինի դիվանագիտական ապուշությունները, որոնք անխուսափելի դարձրին պատերազմը: Եվ Ալիևը երբեք չէր համարձակվի սկսել պատերազմը: Հիմա աքլորացել է, իրավունք ունի հիմա աքլորանալու, բայց հերը ողջ լիներ, նա, ի դեպ, խելոք մարդ էր, ականջը կքաշեր, կասեր՝ հանգիստ մնա»:

Քոչարյանը ներկայացրել է պատերազմի ժամանակ կառավարման բացթողումներն ու վարչապետի անհեռատես քայլերը, մասնավորապես սպառազինություն ձեռք բերելու հարցում․ «Օրինակ՝ 120 մլն դոլար պարգևավճարի փոխարեն՝ պետք էր այնպիսի համակարգեր գնել, որոնք էֆեկտիվ են անօդաչու սարքերի դեմ՝ ՏՈՌ համակարգերը։ Ակնհայտ է, որ գնվեցին ՍՈՒ 30-եր, որոնք ընդհանրապես չեն օգտագործվել, մեկ մարտական թռիչք չի եղել։ Չեն գնել հրթիռներ… Սու 30-ի հետ չեն եղել և չէին կարող լինել հրթիռներ։ Պարզվում է, ինչպես ասաց նաև Մովսես Հակոբյանը, կա ՌԴ կառավարության որոշում, որ այդ տիպի հրթիռները չեն կարող վաճառել երկրից դուրս։ Եթե չգնեին այն մետաղի ջարդոն «ОСА АК»-ները, 30 թե 40 տարվա, որոնք ուղղակի չաշխատեցին։ Այդ գումարները կային, կար պայմանավորվածություն Ռուսաստանի հետ ՏՈՌ համակարգերի համար, բայց մեկ մարդու որոշումով այդ ամենը փոխվեց։ Պարգևավճարները վարչապետի որոշումով բաժանեցին, ՍՈՒ 30-երը գնեցին վարչապետի որոշումով, մինչդեռ այդ գումարը նախատեսված էր ՏՈՌ համակարգի համար։ Եվ ակնհայտ է, որ այդ կոռուպցիոն գործարքը՝ ОСА-ների համար, ևս վարչապետի գիտությամբ էր կայացվել։

Ըստ էության՝ մենք ճիշտ որոշման արդյունքում ի վիճակի էինք լիարժեք փակել օդը։ Երկրորդ` ամենից կոպիտ սխալներից մեկն այն փաստն է, որ երրորդ օրը դադարեցրել են համալրումը կանոնավոր բանակի՝ անցում կատարելով ջոկատային համակարգի։ Խայտառակություն էր։ Ես այդ ժամանակ Ղարաբաղում եմ եղել և տեսնում էի, որ ինչ-որ բան այն չէ։ Բայց ես միայն վերջերս իմացա, որ վարչապետի հատուկ որոշում կար դրա համար։ Մենք 1992-94 թթ․ պատերազմը հաղթել ենք հիմնականում այն պատճառով, որ մեկ տարի ավելի շուտ ջոկատներից անցում ենք կատարել կանոնավոր բանակի։ 27 տարի անց ինչպիսի՞ մտածելակերպ պետք է ունենա գերագույն գլխավոր հրամանատարը, որ այդ ամենը շուռ տա և գնա հակառակ ուղղությամբ՝ կանոնավոր բանակից դեպի ջոկատներ։ Մարդ ինչքա՞ն հեռու պետք է լինի բանակից, ընդհանրապես անվտանգության հարցերից, որ այդպիսի հիմարություններ թույլ տա իրեն նման ճակատագրական պահին։ Ջոկատներն իրենց տեղը պետք է ունենան, և կային ջոկատներ, որոնք իսկապես շատ լավ են կռվել, բայց ջոկատը պետք է համալրի ինչ-որ բան, այլ ոչ թե փոխարինի կանոնավոր բանակին։ Սա ճակատագրական սխալ էր և, կարծում եմ, պատերազմում մեր պարտության հիմնական պատճառներից մեկը»։

Քոչարյանը նշել է նաև, թե իր՝ Արցախում գտնվելու ժամանակ, փորձել է հանդիպել Արցախի նախագահի հետ, որպեսզի նրան մի քանի առաջարկ ներկայացնի, թե ինչպես կարելի է պատերազմն օր առաջ կանգնեցնել, սակայն Արայիկ Հարությունյանը հրաժարվել է հանդիպումից՝ թերևս վախենալով, թե Նիկոլ Փաշինյանն իրեն չի ներելու այդ քայլի համար։ Չի օգտագործվել ողջ ներուժը՝ Արցախյան նախորդ պատերազմի լեգենդար հրամանատարներին դուրս են հրավիրել հրամանատարական կետից՝ Նիկոլ Փաշինյանի հանձնարարությամբ։ Քոչարյանի խոսքով՝ բացարձակ սուտ է, որ նախկին ղեկավարությունը բանակցային վատ պայմաններ է թողել Նիկոլ Փաշինյանին։ Հիմնական խնդիրը եղել է այն, որ Փաշինյանը որոշեց բանակցությունները սկսել իր կետից։

Պատասխանելով այն հարցին, թե ինչպիսին է տեսնում հաջորդ իշխանությանը, և անդրադառնալով ընդդիմադիրների հայտարարած անցումային ժամանակավոր կառավարությանն ու Վազգեն Մանուկյանի վարչապետության թեկնածությանը՝ Ռոբերտ Քոչարյանը նշել է, որ Մանուկյանի թեկնածությունն ընդունելի է։ Նա նաև կոչ է արել իր բոլոր համակիրներին՝ սատարել ընդդիմության միասնական թեկնածու Վազգեն Մանուկյանին։ Ինչ վերաբերում է Նիկոլ Փաշինյանի հեռացմանն ու հետագա ճակատագրին․ «Պատմության մեջ հիշում եմ մեկ դեպք, երբ պետությունը պարտվել է, և իշխանությունը չի փոխվել։ Դա Իրաքի առաջին պատերազմն էր 1991 թվականին։ Սադամ Հուսեյնը մնաց իշխանության՝ իր ողջ տոտալիտար համակարգն օգտագործելով։ Հետո վատ ավարտեց՝ կախեցին։ Հիմա օրինաչափությունը սա է՝ պարտված իշխանությունը, կապիտուլյացիա ստորագրած իշխանությունը պետք է փոխվի։ Պետք է փոխվի հենց հանուն այդ ժողովրդի։ Վարչապետի դեմքը մարմնավորում է մեր խայտառակ պարտությունը։ Իր՝ ամեն անգամ լայվ դուրս գալով, ամեն անգամ էկրանին երևալով կամ ֆեյսբուքում մի պոստ դնելով՝ ինքն իր դեմքով հիշեցնում է, որ մենք պարտված ազգ ենք, ամեն մի զոհված ընտանիքի հիշեցնում է՝ ով է մեղավոր այդ զոհերի համար։ Եվ ժողովրդին, պետությանն ազատելու համար այդ բեռից, ինքը պետք է հեռանա։ Ինքն իր դեմքով մարմնավորում է պարտությունը։ Այլ կերպ չի կարող լինել։

Հոգեբանները լավ գիտեն, որ երբ հանցագործի նկարը ցույց են տալիս զոհին, նույնիսկ նկարին նայելով՝ զոհը գրեթե նույն ցավն է ապրում։ Հիմա մեր վարչապետի դեմքն այդ ցավն է, մենք դատապարտված ենք ամեն օր այդ ցավը վերապրե՞լ։ Գոնե ժողովրդի նկատմամբ, եթե մի փոքր հարգանք ունես, հեռացիր։ Երաշխիքնե՞ր են պետք քո անվտանգության, ասա՛, որ երաշխիքներ պետք է տալ, այդ, այսպես ասած՝ «հումանիտար միջանցքը» պետք է տալ։ Թիմ կոչեցյալ մարդիկ պետք է հասկանան, որ Հուսեյնի պես չեն կախելու։ Բայց հեռացիր, ուղղակի ազատեք այս ժողովրդին ձեր կերպարներից։ Սա օրվա պահանջ է»,- նշել է Քոչարյանը։

Այսինքն՝ Քոչարյանը շատ հստակ ասել է, որ հեռացումն անխուսափելի է․ դեռ ժամանակ և հնարավորություն կա, որ իմքայլականները, Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, հեռանան հումանիտար ճանապարհով։ Դրա այլընտրանքը Սադամ Հուսեյնի ճակատագիրն է։ Իսկ ընտրության իրավունք ունեն բոլորը և միշտ։ Ճիշտ և ժամանակին կողոմնորոշվելն ու խելացի քայլ անելը ևս, ի դեպ, քաղաքական հմտություն է, իսկ Նիկոլ Փաշինյանի դեպքում՝ դիագնոզ։ Պետք է արձանագրել, որ պատերազմի ավարտից հետո Ռոբերտ Քոչարյանի խոսքը առ այսօր հնչած միակ փաստարկված, կուռ ու տրամաբանական վերլուծությունն էր՝ պետական և ազգային գործչին հատուկ խիստ, բայց խարիզմատիկ տոնայնությամբ։

 Հայկ  Դավթյան