Հայի հետին խելքը

Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանն ըստ էության սկանդալային նամակ է հրապարակվել Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին ուղղված։ Եթե համառոտ ամփոփենք նամակի բովանդակությունը, ապա ԱՀ նախագահը բառացի խնդրում է Պուտինին ջանքեր գործադրել «ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության գոտում պատերազմի դադարեցման և քաղաքական գործընթացների վերսկսման ուղղությամբ»։
Պուտինին ուղղված խնդրագրում Հարությունյանը չի թաքցնում եւ ընդգծում է տարածաշրջանում այս պետության եւ անձամբ Վլադիմիր Վլադիմիրի դերակատարումը․«Արցախ-Ռուսաստան առնչությունները դարերի պատմություն ունեն: Ռուսաստանը արցախցիների պատմական հիշողության մեջ ընկալվում է որպես եղբայրական երկիր, որը մշտապես, բոլոր դժվարին իրավիճակներում ձեռք է մեկնել հայության այս հատվածին:
Արցախ-Ռուսաստան առնչություններն ամենաուղիղ կերպով իրականացվել են հատկապես Արցախի մելիքությունների և մելիքական տների ծաղկուն շրջանում, որի մասին փաստական վկայությունները բազմաթիվ են» գրում է նա ու հիշում, որ ավելի քան հարյուր տարի Ղարաբաղը գտնվել է ցարական Ռուսաստանի կազմում: «Այդ պատմական ժամանակաշրջանը Ղարաբաղի համար նշանավորվել է երկարատև խաղաղությամբ, հայրենադարձությամբ և տնտեսական զարգացմամբ: Զարգացել է նաև մշակութային կյանքը: Հատկանշական է, որ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից Արցախի վարչաքաղաքական կենտրոն Շուշին դարձել էր Անդրկովկասի հոգևոր, մշակութային և տնտեսական կարևոր կենտրոններից մեկը»:
Արցախ-Ռուսաստան սերտ առնչությունները Հարությունյանի խոսքով՝ շարունակվում են ցայսօր: Ռուսաստանաբնակ մոտ 3 միլիոն հայերի մի պատկառելի մասը Արցախից է, որոնց թվում շատ են նաև 1980-ական թթ. վերջին և 1990-ական թթ. ադրբեջանական ցեղասպան և էթնիկ զտումների քաղաքականության հետևանքով Արցախից բռնի տեղահանվածները:
«Կցանկանայի հատուկ շեշտել, որ ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բոլոր փուլերում ՌԴ-ն իրացրել է միջազգային իրավունքով սահմանված ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառման և հակամարտությունների խաղաղ կարգավորման սկզբունքի օգտին ունեցած գործելակերպը: Ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում ՌԴ-ն հանդես է գալիս թե՛ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության ձևաչափում և թե՛ առանձին դերակատարությամբ: Արցախի Հանրապետությունը բարձր է գնահատում Ռուսաստանի միջնորդական ջանքերը, ակտիվ դերակատարությունը և որոշիչ առաքելությունը հակամարտության կարգավորման բոլոր փուլերում՝ հատկապես, 1994 թ. հրադադարի Եռակողմ համաձայնագրի ձեռքբերման գործում: ՌԴ-ն որոշիչ դերակատարությամբ հանդես եկավ նաև ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության սրման հերթական փուլում՝ 2016 թ. ապրիլի 5-ին՝ Ռուսաստանի միջնորդությամբ Մոսկվայում ձեռք բերվեց պայմանավորվածություն ռազմական գործողությունները դադարեցնելու և հրադադարը վերականգնելու մասին՝ համաձայն 1994 թ. հրադադարի հաստատման համաձայնագրի:
Բարձր ենք գնահատում ՌԴ և անձամբ Ձեր դիվանագիտական գործուն ջանքերն՝ ուղղված Ադրբեջանի կողմից Արցախի դեմ սանձազերծված ագրեսիան և լայնածավալ պատերազմը կանգնեցնելուն։ Ուզում եմ նաև Ձեզ տեղեկացնել, որ Արցախի Հանրապետությունում և ողջ հայության շրջանում մեծ արձագանք են ստացել «Վալդայ» ակումբում Ձեր ելույթում հնչած օբյեկտիվ գնահատականները ստեղծված իրավիճակի մասին»:
Ուստի աշխարհում որպես մեծ հեղինակություն վայելող առաջնորդի խնդրում ենք ջանքեր գործադրել։ Իհարկե, ցավալի է, որ Արցախի պետական այրերը նոր միայն հասկացան Ռուսաստանի՝ այս տարածաշրջանում կարեւոր դերակատարումը, կամ առավել ցավալի է, որ նոր են հարկ համարում բարձրաձայնել այդ մասին, մինչդեռ խաղաղ պայմաններում մանում էին ՀՀ սորոսապաշտ իշխանությունների իլիկը, անվերապահ կատարում նրանց հրամանները՝ հասկանալով, որ դրանք վտանգավոր հետեւանքներ են ունենալու վառոդի տակառի վրա նստած տարածաշրջանի եւ հատկապես Արցախի համար։ Երբ մամուլը գրում էր, որ այն ինչ կարելի է Հայաստանում, չի կարելի Արցախում, դավաճաններ էր փնտրում այդ հրապարակումների հետեւում։ Ինչպես կարելի էր պետության Անվտանգության քարտուղարի պաշտոնը տալ մի պաշտոնյայի, ով անցանկալի անձ է Ռուսաստանում եւ նրա մուտքը ՌԴ արգելված է։ Ինչպես կարելի է Արցախի արտգործնախարար նշանակել մի մարդու, ով սորոսական խմբակի ներկայացուցիչ է եւ սպասարկում է նրանց շահերը եւ Ռուսաստանում մուտքի իրավունք էլ չունի։ Այդ մասին հանրությունը համոզվեց պատերազմական օրերին, երբ Մայիլյանը փորձել էր մեկնել Ռուսաստան, բայց անգամ այդ ժամանակ չէին թույլատրել։ Փաստորեն Արայիկ Հարությունյանի մասին է ասված՝ «հայի հետին խելքի» մասին ։

Անի Սահակյան