Ռուսական պլան. առանցքում Տոնոյանն է

Ռուսաստանյան Rosbalt.ru կայքը արտատպել է «Национальные интересы» պարբերականում հրապարակված մի հոդված՝ Արցախում ընթացող պատերազմի թեմայով, որում վերլուծվում է նաև հայաստանյան ներքաղաքական իրավիճակը:
Նախ՝ արձանագրվում է, որ Հայաստանը Ռուսաստանի ռազմավարական դաշնակիցն է, իսկ մյուսը՝ Ադրբեջանը «կանխատեսելի գործընկեր»: Ըստ հոդվածի՝ հակամարտության չլուծված լինելը բերել է Բաքվի վրա թուրքական ազդեցության մեծացմանը, և Թուրքիան հերթական անգամ միանշանակ աջակցում է Ադրբեջանին՝ թե՛ դիվանագիտական ճակատում, թե՛ ռազմաքաղաքական:

Այնուհետև հոդվածում հիշեցնում են, որ Հայաստանը չի դիմել ՀԱՊԿ-ին, ըստ ամենայնի չցանկանալով հուլիսյան դեպքերի անհաջող կրկնությունը, երբ հայ-ադրբեջանական սահմանին կրկին սրվել էր իրավիճակը: «Նման պայմաններում միակ արտաքին քաղաքական ռեսուրսը Հայաստանի համար մնում է Ռուսաստանը: 2016թ. հենց Ռուսաստանը կարողացավ կասեցնել տեղային հակամարտության լայնածավալ պատերազմի բռնկման հավանականությունը»: Հոդվածում նշվում է, որ Ռուսաստանը նման կերպ վարվեց, քանի որ Սերժ Սարգսյանն էր Հայաստանում իշխանության, որը 2013թ. հրաժարվեց ԵՄ-ի հետ համաձայնագրի ստորագրումից՝ ի օգուտ ԵԱՏՄ-ի անդամակցության:

«Բացի այդ՝ Երևանը համաձայնեց ռուսական ներգործությանը ղարաբաղյան բանակցություններում՝ առարկայական բանակցություններում Ռուսաստանի ակտիվ մասնակցության համար՝ իր իսկ մշակած տարբերակով»:

Գալով ներկայիս ռազմական գործողություններին՝ նշվում է, որ Ռուսաստանի «ակտիվ չեզոքության» պատճառը, ըստ փորձագետների՝ «Նիկոլ Փաշինյանն է»: Հիշեցնում են, որ սեպտեմբերի 27-ին, լայնածավալ ռազմական գործողությունների մեկնարկի օրը Փաշինյանը զանգել է ՌԴ նախագահ Պուտինին, ներկայացրել Ադրբեջանի ագրեսիայի մասին տեղեկություններ, իսկ Կրեմլը միայն հաջորդ օրը նախագահի մամլո քարտուղարի մակարդակով՝ «կոչ արեց դադարեցնել ռազմական գործողությունները, այլ ոչ թե քննարկել, թե ով է սխալ, ով ճիշտ»:

Հոդվածում հիշեցնում են, թե «Ռուսաստանի և Հայաստանի ղեկավարները շուրջ կես տարի չեն շփվել», «քանի որ հայ-ռուսական հարաբերություններում լուրջ լարվածություն կա»: Այնուհետև հիշեցնում են Հայաստանում «իշխանական վերնախավում սորոսական գործիչների ներկայության մասին», գրում են, թե՝ «Հայաստանի իրավապահ համակարգում 2020թ, գարնանից նշանակվել են գործիչներ, որոնք «ԱՄՆ-ում են նախապատրաստվել»: Վերլուծությունում նշում են, թե Հայաստանում մեծացել է «հակառուսական հռետորաբանությունը իշխող կուսակցությունում»:

Նշվում է, որ ամռանից Հայաստանում ձևավորվում էր պրոռուսական ուժերի կոալիցիա, որը պետք է աշնանը դառնար հակակշիռ Փաշինյանի իշխանությանը. «Առաջին մեծ ակցիան պետք է լիներ երեք քաղաքական ուժերի հանրահավաքը, որին հետագայում հնարավոր է միանային Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը», գրում են հոդվածում:
Այնուհետև հղում են կատարում հայաստանյան ընդդիմադիր դաշտի իրենց աղբյուրներին՝ շարունակելով. «Ռուսական կողմի հետ բանակցություններին տեղյակ մարդիկ իբր Փաշինյանին խորհուրդ են տվել ներկայիս բարդ պայմաններում, որոշում կայացնել ի օգուտ իշխանական վերափոխման: Իսկ այդ պլանի վերջնական արդյունքը՝ Փաշինյանի կամավոր հեռացումն է, իսկ նրան կարող է փոխարինել մի մարդ, որը ռազմական փորձ ունի և որին ճանաչում են Մոսկվայում: Այդպիսին կարող է լինել, օրինակ՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանը, որին վստահում են՝ ինչպես Փաշինյանը, այնպես էլ ռուսական կողմնորոշում ունեցող ընդդիմությունը»: Հոդվածում նման հնարավորությունը «հիմնավորվում» է հետևյալ պատճառաբանությամբ. «Տոնոյանի վրա կլինի ճակատում իրավիճակի կայունացման առաքելությունը և հաջորդ տարվա սկզբին Հայաստանում արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների անցկացման հնարավորությունը»: Այս պլանի հիմքում, ըստ հոդվածի հեղինակների աղբյուրների՝ «Ռուսաստանը գործի դնելով բոլոր ազդեցության մեխանիզմները ընդդեմ Ադրբեջանի՝ կհասնի կրակի դադարեցմանը»:

Այսինքն, ստացվում է, ռուսաստանյան պարբերականը բացահայտել է ռուսական ինչ-ինչ շրջանակների համար ընդունելի Հայաստանում հնարավոր ներքաղաքական վերադասավորումների մի պլան:

Դժվար է ասել, թե նշյալ հոդվածը, որքան է Կրեմլի համար ընդունելի ու որքանով է մոտ իրականությանը, սակայն հաշվի առնելով վերջին օրերին ռուսական հեռուստաընկերություններով թոք-շոուների քննարկումները՝ մեխը հետևյալն է՝ «Ռուսաստանն առայժմ չեզոք է, չի խառնվում պատերազմին»:

Հոդվածից եզրակացությունը հետևյալն է՝ թուրք-ադրբեջանական սանձազերծած պատերազմի պայմաններում՝ Կրեմլը սրված իրավիճակի «մեղմացման» պլան է նետում քննարկումների դաշտ՝ առաջ քաշելով Դավիթ Տոնոյանի գործոնը: Ըստ էության, հոդվածի հեղինակները Հայաստանում իշխանափոխության փուլային տարբերակի մի վարկած են ներկայացրել:

Իհարկե, ռուս փորձագետները ռուսական հեռուստաընկերությունների թոք-շոուներում էլ այս օրերին հազար ու մի կարծիքներ են հնչեցնում հայաստանյան ներքաղաքական կյանքի վերաբերյալ, դրանք նույնիսկ իրարամերժ են ու խիստ վիճելի: Նշյալ հոդվածը ևս, որպես վարկած, թերևս դրանցից մեկն է: