Թուրքիան իր դեմ «նենգ դաշինք» է տեսնում. Հայաստանը սպառնալիքների էպիկենտրոնում

Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հեռախոսազրույց են ունեցել, որի ժամանակ քննարկվել են էներգետիկայի, զբոսաշրջության, հաղորդակցության և տնտեսության այլ ոլորտներում երկկողմ հարաբերությունների ընդլայնման հեռանկարները: «Անադոլու» գործակալության փոխանցմամբ, նախագահները քննարկել են միջազգային օրակարգում գտնվող մի շարք թեմաներ՝ մասնավորապես Լիբիայում և Արևելյան Միջերկրականում տեղի ունեցող վերջին զարգացումները: Երկու առաջնորդները ընդգծել են սերտ համագործակցությունն ու երկխոսությունը շարունակելու կարևորությունը: Քննարկվել է նաև իրավիճակը Սիրիայում, կողմերը պայմանավորվել են շարունակել շփումները ռազմական և դիվանագիտական խողովակներով:

Թուրքիայի տարածաշրջանային ակտիվությունը բոլոր խնդիրներում, երկու՝ այլ պետությունների հարաբերություններում մշտապես ցցուն է եղել: Ռուսաստանի հետ զգուշավոր հարաբերություններն ունեն իրենց պատճառները:
Հատկանշական է, որ Թուրքիան Հայաստանի կողմից որևէ հայտարարություն անարձագանք չի թողնում: Հուլիսին Հայաստան-Ադրբեջան սահմանային լարվածության ֆոնին կարծես, Թուրքիան սկսել է ավելի կոշտ կեցվածք ընդունել Հայաստանի հետ «փոխհրաձգության» առիթների դեպքում:

Պաշտոնական Երևանն ու Անկարան շարունակում են փոխադարձ մեղադրանքներ հնչեցնել միմյանց հասցեին տարածաշրջանային հարցերի շուրջ։

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունն արձագանքել է Հայաստանի արտաքին գերատեսչության՝ Արևելյան Միջերկրական տարածաշրջանում տեղի ունեցող վերջին զարգացումների շուրջ շաբաթ օրը տարածած հայտարարությանը, զգուշացրել է, թե Հայաստանը չափն անցնում է` իր աշխարհագրությունից դուրս գտնվող հարցերի վերաբերյալ կարծիք հայտնելու հավակնություն ցուցաբերելով:

Թուրքիայի արտաքին գերատեսչության խոսնակ Համի Աքսոյը նշել է, թե «Հայաստանը, կարծես, իր աշխարհագրական դիրքի մասին թյուր պատկերացում ունի. խոսքը ոչ թե Սևանա լճի, այլ Արևելյան Միջերկրականի մասին է»: Հիշեցնելով Սևրի պայմանագրի 100-ամյակի վերաբերյալ պաշտոնական Երևանից հնչած վերջին հայտարարությունը՝ Աքսոյը ընդգծել է, որ «Հայաստանը հիմա էլ Արևելյան Միջերկրականի մասին կարծիք հայտնելով չափն անցնում է և անպատասխանատու կեցվածք է դրսևորում»:

«ԱՄԷ-ից ու Ֆրանսիայից հետո դեպի ծով ելք չունեցող Հայաստանն է իրեն իրավունք վերապահում տարածաշրջանում խոսք ասելու: Սա ցույց է տալիս, թե Թուրքիայի դեմ ձևավորվող նենգ դաշինքը ինչ մասշտաբներ ունի», - ասել է Աքսոյը։

Նա շեշտել է, որ Թուրքիան շարունակելու է վճռականորեն պաշտպանել իր և Կիպրոսի թուրքերի իրավունքները Արևելյան Միջերկրականում, և ոչ մի դաշինք ի զորու չէ խանգարել դրան: Նրա համոզմամբ, «հակառակ կարծիք ունեցողները պատմությունից դասեր չեն քաղել»։ Թուրքիայի ԱԳՆ խոսնակն առիթը բաց չի թողել հերթական անգամ հիշեցնելու՝ «մեր ողջ կարողությամբ կանգնած ենք եղբայրական Ադրբեջանի կողքին»:

Շաբաթ օրը Հայաստանի արտգործնախարարությունը հայտարարել էր, թե ուշադիր հետևում են Թուրքիայի ապօրինի և սադրիչ գործողությունների հետևանքով Էգեյան և Արևելյան Միջերկրական տարածաշրջանում տեղի ունեցող վերջին զարգացումներին և նավատորմային մոբիլիզացիային: Թուրքիայի և Հունաստանի հարաբերությունները սրվեցին այն բանից հետո, երբ թուրքական նավերը Հունաստանի հետ վիճելի Միջերկրական ծովի ջրերում սեյսմիկ հետազոտություններ սկսեցին:

«Արևելյան Միջերկրականում այս ապակայունացնող կեցվածքն ի ցույց է դնում Թուրքիայի՝ իր հարևան տարածաշրջաններում հետևողականորեն վարվող ագրեսիվ և ծավալապաշտական քաղաքականությունը: Մենք վերահաստատում ենք Հայաստանի անվերապահ աջակցությունն ու համերաշխությունը Հունաստանին և Կիպրոսին և կոչ ենք անում Թուրքիային քայլեր ձեռնարկելու լարվածության նվազեցման ուղղությամբ, հարգելու միջազգային իրավունքը և դադարեցնելու Հունաստանի և Կիպրոսի բացառիկ տնտեսական գոտիներում բոլոր գործողությունները», - ասված էր Հայաստանի ԱԳՆ հայտարարության մեջ:

Պաշտոնական Անկարային, ըստ ամենայնի, զայրացրել է նաև օրեր առաջ Նիկոլ Փաշինյանի ուղերձը՝ Սևրի պայմանագրի ստորագրման 100-ամյա տարեդարձին նվիրված գիտաժողովի մասնակիցներին:

Նա ուղերձում, մասնավորապես նշել էր, որ Սևրի հաշտության պայմանագիրը նշանակալից տեղ է զբաղեցնում հայ ժողովրդի ժամանակակից պատմության մեջ. «Ուստի հույժ կարևոր է, որ մեկ դար առաջ կնքված այդ փաստաթղթի, դրան նախորդած իրադարձությունների և հաջորդած զարգացումների մասին մեր գիտնականների անկողմնակալ վերլուծությունները հասանելի լինեն թե՛ մեր ժողովրդին և թե՛ միջազգային լայն հանրությանը: Այսօրվա գիտաժողովը ծառայում է հենց այդ նպատակին, և ես հաջողություն եմ մաղթում դրա աշխատանքներին՝ ցանկանալով բոլորին արգասաբեր քննարկումներ և նոր կարևոր բացահայտումներ»:

Սևրի պայմանագիրը պատմական փաստ է, ընդգծել էր Փաշինյանը՝ շարունակելով. - «Այն մնում է այդպիսին մինչ այսօր: Ինչո՞վ է այդ փաստաթուղթը հայ ժողովրդի համար կարևոր: Ինչու՞ է այն առ այսօր մեր ուշադրության կենտրոնում: Նախ՝ Սևրի պայմանագիրը կնքվեց մարդկության պատմության ամենադրամատիկ էջերից մեկի՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքների հիման վրա, դրա ավարտից շուրջ երկու տարի անց: Ինչպես Վերսալի պայմանագիրը խաղաղություն էր հաստատում Եվրոպայում, այնպես էլ Սևրի պայմանագիրը՝ Օսմանյան կայսրության նախկինում պատկանող Առաջավոր Ասիայի տարածքներում: Այն վերջ էր դնում պատերազմի պատճառով այդ տարածաշրջանի ժողովուրդների կրած տառապանքներին և զրկանքներին: Այն «անիծյալ տարիների» ավարտն էր ազդարարում: Ինչպես Վերսալի պայմանագիրը Եվրոպայում, այնպես էլ Սևրի պայմանագիրը միջպետական հարաբերությունների նոր համակարգ էր ձևավորում տարածաշրջանում: Այն նոր սկզբունքներ ու արժեքներ էր ներմուծում, ոչ միայն խաղաղություն, այլ նաև արդարություն էր հաստատում Առաջավոր Ասիայում»:

Ապա, նա հավելել էր, որ Սևրի պայմանագիրը միջազգային այն փաստաթուղթն է, որը ճանաչեց և ամրագրեց Հայաստանի անկախությունը: «Հայաստանի Հանրապետությունը հանդես էր գալիս որպես այդ փաստաթղթի իրավահավասար կողմ: Անկախության կորստից դարեր անց Հայաստանի իշխանություններն առաջին անգամ աշխարհի մեծ տերությունների հետ մեկտեղ կնքում էին միջազգային պայմանագիր: Հայաստանի Հանրապետությունը պայմանագրում նախանշված սահմաններում ճանաչվում էր որպես միջազգային հարաբերությունների լիիրավ անդամ և միջազգային իրավունքի իրավահավասար սուբյեկտ»:

Այս հայտարարությունից մեկ օր անց Թուրքիայի արտաքին գերատեսչությունը անուղղակի սպառնաց․ «Ժամանակը եկել է, որ Հայաստանի պետական մարմինները ագրեսիվ ազգայնական քաղաքականությունը թողնեն և խելքները գլուխները հավաքեն»։

Մետաքսյա Շալունց