Անկարան ու Բաքուն դիտարկում են սադրանքի տարբերակը

ԱՄՆ Ներկայացուցիչների տունը ձայների գերակշիռ մեծամասնությամբ ճանաչեց մեկուկես միլիոն հայերի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում: Օրենսդիր մարմնի երկու ճամբարների` հանրապետականների և դեմոկրատների հեղինակած թիվ 296 բանաձևն ընդունվեց 405 կողմ, 11 դեմ ձայներով: Վերջին անգամ Ներկայացուցիչների տունը Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև ավելի քան երեք տասնամյակ առաջ` 1984-ին էր ընդունել. նախաձեռնությունը, սակայն, օրենքի ուժ չէր ստացել, քանի որ չէր արժանացել Սենատի հավանությանը:

Փաստաթուղթը, որ օրենքի պարտադիր ուժ չունի, արձանագրում է` Միացյալ Նահանգների կառավարությունը պետք է պաշտոնապես ճանաչի և ոգեկոչի Հայոց ցեղասպանությունը, չմասնակցի այդ փաստի ժխտմանը և խրախուսի Հայոց ցեղասպանության հանրային ըմբռնմանը:

«Թուրքիային սիրաշահելու ժամանակներն այլևս ավարտվել են», -փաստեց դեմոկրատ Բրեդ Շերմանը, արձանագրելով` ԱՄՆ-ը վաղուց պետք է ճանաչած լիներ Հայոց ցեղասպանությունը, սակայն շատերն էին հորդորում խուսափել այդ քայլից` Անկարայի հետ դաշնակցային հարաբերություններ պահպանելու համար: «Մեր զորքը ետ քաշվեց Սիրիայից, մենք լքեցինք այդ տարածքը թուրքական ռմբակոծության ու սպառնալիքների պատճառով: Մի՞թե սա է իրական դաշնակցային հարաբերությունը», - հայտարարեց Շերմանը, ով բանաձևի ընդունումից հետո Թվիթերում շնորհակալություն էր հայտնել ոչ միայն փաստաթղթի հեղինակներին, այլև` Թուրքիայի նախագահին: «Առանց ձեզ, պարոն Էրդողան, մենք այս հանգրվանին չէինք հասնի», ֊ գրել էր Շերմանը:

Ամերիկյան լրատվամիջոցները փաստում են, որ օրենքի պարտադիր ուժ չունեցող փաստաթուղթը միաժամանակ խորհրդանշական մեծ նշանակություն ունի և կարող է է՛լ ավելի սրել թուրք֊ամերիկյան` առանց այդ էլ լարված հարաբերությունները:

Պաշտոնական Անկարայից շարունակում են արձագանքներ հնչել Ներկայացուցիչների տան կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունման վերաբերյալ: «Այս որոշումը ոչ մի արժեք չունի: Մենք այն չենք ճանաչում», - ասել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության նիստի ժամանակ՝ արձագանքելով նախօրեին ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների տան կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունմանը:

Էրդողան արձանագրել է, որ «իր երկրին ուղղված զրպարտանքը» ընդունվել է ամերիկյան կոնգրեսի կողմից: «Իրենք նվագում են, իրենք էլ պարում: Մենք ասել ենք՝ եկեք այս հարցը պատմաբաններին ու հնագետներին թողնենք: Թող նրանք ուսումնասիրեն: Այս հարցին քաղաքական աստառ մի տվեք: Մեր արխիվներում մեկ միլիոնից ավելի փաստաթուղթ կա: Մինչև օրս հայերը ոչ մի արխիվ չեն կարողացել ներկայացնել, քանի որ չկա: Միայն դատարկ խոսքերով ոչնչի չեն հասնի: Մեղավոր ես ասելով, մեզ չեք կարող մեղադրել: Մենք չենք ճանաչում այս որոշումը», - ասել է նախագահ Էրդողանը:

Միաժամանակ Անկարայում ԱՄՆ դեսպան Դեյվիդ Սաթերֆիլդը կանչվել է ԱԳՆ բացատրություն տալու: Պաշտոնական Անկարայից մի շարք պաշտոնյաներ քննադատական արձագանքներ են հնչել ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների տան ընդունած բանաձևի վերաբերյալ:

Թուրքիայի նախագահի խոսնակ Իբրահիմ Քալընը ամոթալի է որակել ամերիկյան կոնգրեսի որոշումը՝ նշելով, թե «այս բանաձևը, պատմությունը քաղաքականության գործիք դարձնելու ևս մի օրինակ է»: «Թուրքիային ցեղասպանություն գործելու համար մեղադրողները նախ թող սեփական պատմությանն ու իրենց աջակցած ահաբեկչական կառույցների՝ ԱՍԱԼԱ-ի և Քուրդիստանի բանվորական կուսակցության արյունոտ անցյալին նայեն», - իր թվիթերյան էջում գրել է Քալընը:

Ցեղասպանության մասին բարձրաձայնողներին սեփական պատմությանը առերեսվելու կոչ է արել նաև Թուրքիայի Արդարադատության նախարար Աբդուլհամիդ Գյուլը: Նա «անօգուտ նախաձեռնություն» է համարել բանաձևի ընդունումը՝ հայտարարելով, թե այն իրենց համար առ ոչինչ է: Թուրքիայի նախագահի աշխատակազմի հանրային կապերի բաժնի ղեկավար Ֆահրեթթին Ալթունը ևս դատապարտել է ամերիկացի կոնգրեսականների որոշումը: Ալթունը Թվիթերում գրել է, որ Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունումը մտահոգիչ է բոլոր նրանց համար, ովքեր կարևորում են ԱՄՆ - Թուրքիա հարաբերությունները:

Ավելի վաղ ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների տան կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունումը դատապարտել էր Թուրքիայի ԱԳ նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն: Թուրքիայի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունն էլ հայտարարել էր, թե մերժում է «ներքաղաքական նպատակներով ընդունված՝ պատմական ու իրավական հիմք չունեցող այս որոշումը»:

Բանաձևի ընդունումը՝ նա անվանել էր «ամոթալի»: «Նրանք, որոնց ծրագրերը խախտվել են, դիմում են հին բանաձևերին: Եթե կարծում են, որ այդ կերպ վրեժ են լուծելու, սխալվում են: Այս ամոթալի որոշումն այնպիսի մարդիկ են ընդունել, որոնք օգտագործում են պատմությունը քաղաքականության մեջ, և մեր կառավարության ու ժողովրդի համար այս որոշումը հավասար է զրոյի»,- իր թվիթերյան էջում գրել է Չավուշօղլուն:
Թուրքիայի ԱԳ նախարարը նշել է նաև, որ այս որոշումը «հակասում է ինչպես ամերիկյան, այնպես էլ միջազգային իրավունքին ու կասկածի տակ է դնում Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և դրա համար պատժի մասին 1948թ. կոնվենցիայի սկզբունքները»:

Դե իսկ Էրդողանի ցասմանը սահման չկա... Թուրքիայի նախագահը նշել է, որ վերջնական որոշում չի կայացրել նոյեմբերի 13-ին ԱՄՆ այցելելու վերաբերյալ: «Իմ այցն ԱՄՆ հարցականի տակ է»,- ասել է նա: Անցյալ շաբաթ Էրդողանը հաստատել էր, որ մտադրված է նոյեմբերի 13-ին այցելել ԱՄՆ՝ նշելով, որ նախագահ Դոնալդ Թրամփը միշտ անկեղծ ու ազնիվ է եղել իր հետ, և ինքն ուրախությամբ կընդունի հրավերը:

Հաշվի առնելով Ադրբեջանից վերջին շրջանում հնչող հայտարարությունները, տիրող ոգևորությունը՝ Թուրքիայի կողմից Սիրիա ներխուժելու կապակցությամբ, կարելի է ենթադրել, թե ինչ կա Ալիևի ու Էրդողանի մտքում: Ադրբեջանի որոշ պաշտոնյաներ արդեն իսկ արտահայտվել են այդ թեմայով:

Եվ նման իրավիճակում չի կարելի բացառել, որ Բաքուն և Անկարան միահամուռ ուժերով առաջիկայում դիմեն սադրանքների:

Նկատենք, որ անցյալ գիշեր վաղ առավոտյան Տավուշում ադրբեջանական կողմը տարբեր տրամաչափի զենքերից կրակել է մի քանի գյուղերի և մարտական դիրքերի ուղղությամբ: Արցախի պաշտպանության նախարարությունը փաստեց, որ վերջին օրերին արցախա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում նկատվում է հակառակորդի կողմից հրադադարի պահպանման ռեժիմի խախտումների աճ: «Ադրբեջանական կողմը, կրկին ցուցաբերելով ապակառուցողական դիրքորոշում և ավելին՝ արհամարհելով Բաքվում ընթացող ԱՊՀ երկրների պաշտպանության նախարարների խորհրդի նիստը, գնում է առաջնագծում իրադրությունը արհեստականորեն լարելու ուղղությամբ՝ ավելի հաճախակի օգտագործելով դիպուկահար զինատեսակներ: Արցախի Հանրապետության պաշտպանության նախարարությունը հայտարարում է, որ հավատարիմ է հակամարտող կողմերի միջև լարվածությունը թուլացնելու վերաբերյալ ձեռք բերված պայմանավորվածություններին, բայց հակառակորդի սադրանքների շարունակման դեպքում դիմելու է իրավիճակից բխող համարժեք գործողությունների»:

Թամար Բագրատունի