Ուժայինները խառնվեցին. Կրքերը չեն հանդարտվում

«Դավիթ Գարեջի» վրացական վանական համալիրի շուրջ կրքերը կրկին բորբոքվել են. Բաքուն հարևան Թբիլիսիից պարզաբանումներ է պահանջում: Ադրբեջանի հետ 446կմ ընդհանուր սահմանի մեկ երրորդ մասը կազմող և տասնյակ պատմական հուշարձաններ ներառող «Դավիթ Գարեջի» վանական համալիրի շուրջ իրավիճակը նախօրեին կրկին սրվել է, երբ ադրբեջանցի սահմանապահները հեռացրել են համալիրում գտնվող բոլոր սրբապատկերները և փոխանցել դրանք Վրաստանի սահմանապահ զորքերի զինծառայողներին:

Վրացական լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ ադրբեջանական կողմը պնդել է, որ վանական համալիրը գտնվում է Ադրբեջանի տարածքում և այնտեղ սրբապատկերներ լինել չեն կարող: Միջադեպից հետո «Դավիթ-Գարեջի» են ժամանել վրացական մի շարք հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները` պարեկություն սահմանելով վանական համալիրի հարևանությամբ:

Մինչ այդ՝ սահմանապահների գործողություններն ուղեկցվել են տեղացիների հետ բախումներով: Ըստ համացանցում տարածված տեսանյութերի համալիրի հարևանությամբ բնակվող վրացիները փորձել են կանխել ադրբեջանական ուժայինների կողմից սրբապատկերների տարհանումը՝ հնչեցնելով հայհոյանքներ, վիրավորական արտահայտություններ:

Միջադեպի կապակցությամբ հատուկ հայտարարությամբ է հանդես եկել Վրաստանի ներքին գործերի նախարարությունը՝ կոչ անելով տեղում հերթապահող ակտիվիստներին, տեղացիներին զերծ մնալ իրավիճակը սրելուց և թույլ տալ մասնագետներին զբաղվել իրավիճակի հանգուցալուծմամբ: Ի պատասխան՝ Ադրբեջանի իշխանությունները արտգործնախարարություն են կանչել Բաքվում Վրաստանի դեսպանին և բացատրություններ պահանջել ադրբեջանցի սահմանապահներին վիրավորելու միջադեպի կապակցությամբ: Ադրբեջանական կողմը, սակայն, չի պարզաբանում՝ ինչու են տարհանվել սրբապատկերները:

«Ցավով նշում ենք, որ նման գործողությունները հակասում են Ադրբեջանի և Վրաստանի միջև ռազմավարական գործընկերության ոգուն և տեղի ունեցածը գնահատում ենք սադրանք, որն ուղղված է երկու երկրների միջև հակասություններ առաջացնելուն», - ասված է ադրբեջանական դիվանագիտական գերատեսչության տարածած հայտարարությունում: Պաշտոնական Բաքուն նաև պահանջել է հետաքննել տեղի ունեցածը, համապատասխան քայլեր ձեռնարկել և այդ մասին տեղեկացնել ադրբեջանական իշխանություններին:

Երկու երկրների միջև տասնամյակներ շարունակ կռվախնձոր դարձած վանական համալիրի շուրջ իրավիճակը սրվել է անցած ապրիլին, երբ ադրբեջանական իշխանությունները սահմանափակեցին վրաց ուխտավորների մուտքը համալիր` այդ քայլը պատճառաբանելով անվտանգության նկատառումներով: Որոշ ժամանակ անց պարզվեց, որ ադրբեջանական իշխանությունները դեպի վանական համալիր տանող նոր ճանապարհ են կառուցում: «Սեփական տարածքում շինարարական աշխատանքների իրականացումը ցանկացած պետության ինքնիշխան իրավունքն է», - հայտարարել էր Ադրբեջանի փոխարտգործնախարար Խալաֆ Խալաֆովը՝ վրացիների շրջանում դժգոհության նոր ալիք բարձրացնելով, որը ժամանակ առ ժամանակ տեղի բնակիչների և ոստիկանների միջև բախումներով էր ուղեկցվում:

Վրացական կողմը պնդում է, որ 6-րդ դարում կառուցված համալիրը իր պատմական տարածքն է և վրաց ժողովրդի կրոնական ու մշակութային ժառանգության մի մասը: Ադրբեջանցիները իրենց հերթին համալիրն անվանում են Քեշիքչիդագ՝ այն համարելով կովկասյան ալբանացիներին պատկանող կոթող: Վրաստանի և Ադրբեջանի՝ հարյուրավոր կիլոմետրեր ձգվող սահմանի գրեթե կեսը դեռ հստակեցված չէ, չնայած որ այդ ուղղությամբ աշխատանքներ են տարվում 90-ականներից: Ամիսներ առաջ կողմերը կրկին պայմանավորվել են վիճելի հատվածները վերջնականապես սահմանազատել և սահմանագծել՝ պարբերաբար բռնկվող վեճերին վերջ դնելու համար, սակայն գործընթացը առայժմ տեղից չի շարժվում:

Ինչպես հաղորդում է «Ազատությունը», պաշտոնական Թբիլիսին անում է հնարավոր ամեն ինչ Ադրբեջանի հետ սահմանին գտնվող «Դավիթ Գարեջի» վանական համալիրի շուրջ ծագած լարվածությունն արագորեն մեղմելու նպատակով: Ներքաղաքական ճգնաժամի և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հերթական վատթարացման ֆոնին Վրաստանի կառավարությունը ակնհայտորեն խուսափում է դիվանագիտական հակամարտության ևս մեկ ճակատ բացել արդեն Ադրբեջանի հետ:

Կրքերն է՛լ ավելի թեժացան, երբ սահմանին հավաքված ցուցարարների շրջանում լուրեր սկսեցին շրջանառվել, որ ադրբեջանցի սահմանապահները վանական համալիրի տարածքը նաև որպես զուգարան են օգտագործում: Հետագայում տեղացիներին միացան նաև Թբիլիսիից ժամանած քաղաքացիական ակտիվիստները, որոնք, իրենց խոսքով, շուրջօրյա հերթապահություն սահմանեցին «Դավիթ Գարեջի»-ի հարևանությամբ:
Երեք կրքերը մեղմելու փորձ կատարեց Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը: Արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը հանդես եկավ հայտարարությամբ՝ պնդելով, թե «նման միջադեպերը հակասում են Վրաստանի և Ադրբեջանի ռազմավարական գործընկերության ոգուն»: «Փորձագետների խմբի և սահմանազատման կոմիտեի նիստերը պետք է հրավիրվեն պատշաճ ժամկետներում: Վրացական կողմը պատրաստ է դրան», - նշված է Վրաստանի ԱԳՆ-ի հայտարարության մեջ: Սրան զուգահեռ՝ Վրաստանի ուժային կառույցները ևս գործողություններ են ձեռնարկում, որոնց նպատակն է բացառել ադրբեջանցի սահմանապահների հետ հնարավոր բախումներն ու վիճաբանությունները: Երեկ, երբ իրադրությունը դեռ չէր հանդարտվել, «Դավիթ Գարեջի»-ում հանդիպեցին Վրաստանի և Ադրբեջանի սահմանապահ զորքերի բարձրաստիճան սպաները: Ըստ «Թուրան» գործակալության՝ այդ միջադեպից անմիջապես հետո վրացական կողմն արգելափակեց վիճելի վանական համալիր տանող բոլոր ճանապարհներն ու արահետները:

Վրաստանի սահմանապահ ոստիկանության հրամանատարի տեղակալ Թեյմուրազ Կուպատաձեն ադրբեջանցի գործընկերների հետ հանդիպումից հետո նշել է, որ «Դավիթ Գարեջի»-ում հնարավոր է եղել խուսափել իրադարձությունների զարգացման ամենաանցանկալի սցենարից: «Միջադեպից հետո իրադրությունը «Դավիթ Գարեջի»-ում հանդարտ է: Մոտակա օրերին ուխտավորներն ու զբոսաշրջիկները ազատորեն կարող են մոտենալ վանական համալիրի տարածքին», - նշում էր Կուպատաձեն:

Վրաստանի սահմանապահ ոստիկանության հրամանատարի տեղակալը նաև հերքում էր Թբիլիսիից ժամանած ցուցարարների և հարակից վրացական գյուղերի բնակիչների շրջանում տարածված լուրերը, թե ադրբեջանական կողմը միտումնավոր է սրբապատկերները դուրս բերել «Դավիթ Գարեջի»-ի տարածքից: «Ադրբեջանի սահմանապահ զորքերի զինծառայողները սրբապատկերները վանական համալիրի տարածքից դուրս են բերել անբարենպաստ եղանակային պայմանների պատճառով, որպեսզի դրանք հանկարծ չվնասվեն», - հաղորդել են Կուպատաձեն Վրաստանի հանրային հեռուստաընկերության եթերում:

Մետաքսյա Շալունց