ԱՄՆ-ի գաղտնիքները պայթեցնողը. Մարդ, որ փոխեց աշխարհը

Լոնդոնի ոստիկանությունը ապրիլի 11-ին ձերբակալեց WikiLeaks-ի հիմնադիր Ջուլիան Ասանժին: Էկվադորի իշխանություններն հրաժարվեցին նրան քաղաքական ապաստան տրամադրել:

Հիշեցնենք, որ 2010թ. դեկտեմբերին Ասանժը ձերբակալվել էր լոնդոնյան ոստիկանության կողմից, երբ ինքնակամ ներկայացել էր ոստիկանական բաժանմունք, սակայն 9 օր անց Լոնդոնի Բարձր դատարանը նրան գրավի դիմաց ազատ էր արձակել: 2012-ից, երբ բրիտանական դատարանը որոշել է նրան ձերբակալել և արտահանձնել Շվեդիայի իշխանություններին, Ասանժը թաքնվել էր Լոնդոնում Էկվադորի դեսպանատանը: Սկանդալային կայքի հիմնադիրը չէր լքում դեսպանատան տարածքը, քանի որ ուժի մեջ էր բրիտանական ոստիկանության կողմից նրան ձերբակալելու որոշումը՝ դատարանին չենթարկվելու համար:

Շվեդական դատախազությունը դեռ 2010-ին բռնաբարության մեղադրանք էր առաջադրել Ավստրալիայի քաղաքացի Ջուլիան Ասանժին, ով, սակայն, կտրականապես հերքում է իրեն ներկայացվող մեղադրանքը` պնդելով, որ իր դեմ ճնշումների պատճառը ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի գաղտնի աղմկահարույց նամակագրության հրապարակումն էր: 2017թ. Շվեդիայի դատախազությունը կարճել էր Ասանժի դեմ քրեական գործը՝ «քանի դեռ անհնար էր ապահովել Ասանժի ներկայությունը Շվեդիայում»: Շվեդիայի դատախազությունը հայտարարել էր, որ նրա անմեղությունն ապացուցված չէ, և քննությունը կարող է վերսկսվել ցանկացած ժամանակ՝ մինչև 2020 թվականը:

Վաշինգտոնը պահանջում է նրան արտահանձնել ԱՄՆ-ի իրավապահներին: Ձերբակալելուց մի քանի ժամ անց ոստիկանները նրան տարան Վեսթմինսթերի դատարան: Դատարանն Ասանժին մեղավոր ճանաչեց գրավի դիմաց ազատ արձակելու պայմանները խախտելու մեջ, որը տեղի է ունեցել 7 տարի առաջ՝ 2012-ին, երբ բրիտանական դատարանը որոշել էր նրան ձերբակալել և արտահանձնել Շվեդիայի իշխանություններին: Ասանժը, ով գրավի դիմաց ազատ էր արձակվել, թաքնվել էր Լոնդոնում Էկվադորի դեսպանատանը և մինչև այսօր գտնվում էր այնտեղ:
Դատական հաջորդ նիստը նշանակվել է մայիսի 2-ին: Դատարանը նաև հայտնել է, որ Միացյալ Նահանգները մինչև հունիսի 12-ը պետք է ներկայացնեն Ասանժին արտահանձնելու փաստաթղթերը: ԱՄՆ դատախազությունը հայտարարել է, որ Ասանժին մեղադրանք է առաջադրվել 2010-ին դավադրությամբ կառավարական հաստատությունների համակարգիչներ մուտք գործելու փորձերի մեջ: Ըստ մեղադրանքի, գաղտնի նյութեր ձեռք բերելու նպատակով հաքերային հարձակումները նա կատարել է բանակի հետախուզության նախկին վերլուծաբան Չելսի Մենինգի հետ:
Wikileaks-ի հիմնադիր, 47֊ամյա Ջուլիան Ասանժը 2012 թվականից գտնվում էր Լոնդոնում Էդվադորի դեսպանատանը: Էկվադորը, 7 տարի պահելով նրան, հրաժարվեց ապաստան տրամադրել: Էկվադորի նախագահ Լենին Մորենոն թվիթերյան տեսաուղերձում ասել է, թե Ասանժը բազմիցս խախտել է միջազգային կոնվենցիաները, անհարգալից վերաբերմունք է դրսևորել Էկվադորում իրեն բարեկամ կազմակերպությունների հանդեպ և այդ ամենը հանգեցրել է մի իրավիճակի, երբ նրան ապաստան տրամադրելը անընդունելի է և անհնարին: Էկվադորի արտգործնախարարությունը հայտնել է, որ Ասանժին զրկել է քաղաքացիությունից:

Wikileaks-ի թվիթերի էջում ասվում է, որ Էկվադորը անօրինական գործել՝ խախտելով միջազգային իրավունքի նորմերը:

Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա Մեյը ողջունել է Ասանժի ձերբակալումը: - «Միացյալ Թագավորությունում ոչ ոք չի կարող օրենքից վեր լինել», - հայտարարել է Մեյը: Ռուսաստանի արտգործնախարարության մամուլի խոսնակ Մարիա Զախարովան դատապարտել է Ասանժի ձերբակալումը: Ֆեյսբուքի իր էջում Զախարովան գրել է․ - «Դեմոկրատիայի ձեռքը սեղմում է ազատության կոկորդը»:

Ավելի վաղ Wikileaks-ի հիմնադիրը պնդել է, թե իր դեմ հետապնդումները քաղաքական բնույթ են կրում և կապված են 2010-ին դիվանագիտական և զինվորական հարյուր հազարավոր գաղտնի փաստաթղթերի հրապարակման հետ: Էկվադորի նախագահ Լենին Մորենոն ասել է, թե Բրիտանիայի իշխանությունները խոստացել են Ասանժին չարտահանձնել մի երկրի, որտեղ նրան կարող է մահապատիժ սպառնալ: ԱՄՆ-ի դատախազության՝ այսօր հրապարակված մեղադրանքով Ասանժին 5 տարվա ազատազրկում է սպառում:

Լոնդոնում ձերբակալված Wikileaks-ի հիմնադիր Ջուլիան Ասանժը տեղափոխվել է Բելմարշի՝ առավել վտանգավոր հանցագործների համար նախատեսված բանտ: Կալանքի ընթացքում սպասվում է, որ կհրապարակվի արդարադատության խոչընդոտելու գործով վճիռը, ինչպես նաև կորոշվի՝ արդյոք ավստրալացուն ԱՄՆ-ին կարտահանձնեն, թե ոչ: Պաշտպանական կողմը պնդում է, որ Ասանժին արտահանձնել չի կարելի: Փաստաբանները կարծում են, որ Wikileaks-ի հիմնադիրը հետապնդվում է ամերիկյան դիվանագիտական փաստաթղթերը հրապարակելու համար, ու սա վտանգավոր նախադեպ է Միացյալ Նահանգների մասին գրող լրագրողների համար:
Ասանժի գործին հետևում է նաև ՄԱԿ-ի՝ Մարդու իրավունքների հարցերով գերագույն հանձնակատարը: Wikileaks-ի հիմնադրին աջակցող լայնածավալ արշավ է սկսվել աշխարհում, որին միացել են նաև Գերմանիան և Ֆրանսիան:

Դեռ ձերբակալությունից օրեր առաջ Ասանժը հայտարարել էր, որ մահացու սպառնալիքի տակ է գտնվում: Նա նշել է, որ նա 2018 թվականի վերջում մահացու վտանգի մեջ է եղել, սակայն իր ելույթի տեքստը հրապարակվել է ապրիլի 8-ին: Ջուլիան Ասանժն ասել է, որ ինչ-որ մեկը փորձել է ներթափանցել դեսպանատուն, որտեղ ինքը բնակվում է: «Ինձ սպանություն է սպառնում: Սա կատակ չէ», - ասել է Ասանժը: Նա նաև խոստովանել է, որ բրիտանական կողմը ծախսել է ավելի քան 20 մլն դոլար դեսպանատան շենքը գրոհելու համար:

WikiLeaks-ի հիմնադիր և նախկին գլխավոր խմբագիր Ջուլիան Ասանժը ձերբակալվել է Միացյալ Նահանգների՝ արտահանձման վերաբերյալ հայտի հիման վրա, ի վերջո խոստովանեց Սքոթլանդ Յարդի մամուլի ծառայությունը: «47-ամյա Ջուլիան Ասանժը ձերբակալվել է ԱՄՆ-ի անունից՝ Լոնդոնի ոստիկանության կենտրոնական բաժանմունք ժամանելուց հետո», - ասվում է հաղորդագրության մեջ:
Բազմաթիվ պետությունների և ԱՄՆ-ի գործերի ու բանակցությունների վերաբերյալ միլիոնավոր փակ փաստաթղթեր Վիքլիլիքսի միջոցով հասանելի դարձան: Ինչպես ասում են՝ «գրչի մեկ հարվածով» աշխարհի համար բացահայտվեց ամերիկյան քաղաքականության ողջ էությունը, բազմաթիվ երկրներում տարվող քաղաքականությունը, պատերազմների «հիմնավորումներն» ու այլն:

Դեռ 2012թ. Լոնդոնում Էկվադորի դեսպանատան պատշգամբից «Վիքիլիքս» կայքի հիմնադիր Ջուլան Ասանժը, հանդես գալով դեսպանատան շենքի մոտակայքում հավաքված մի քանի տասնյակ աջակիցների առջև, խոստացավ, որ 2013-ին կայքում կհրապարակվեն միլիոնավոր փաստաթղթեր, որոնք ըստ նրա՝ «ազդեցություն կգործեն աշխարհի յուրաքանչյուր պետության վրա»: Իր խոսքում «Վիքիլիքս»-ի հիմնադիրն ասաց, որ ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարությունը «Վիքիլիքս»-ի գոյությունը «շարունակվող հանցագործություն» է համարում: «Քանի դեռ վիճակն այսպիսին է, և քանի դեռ իմ երկրի կառավարությունը չի պաշտպանում լրագրության ազատությունն ու «Վիքիլիքս»-ի հրապարակումը, ես պետք է մնամ այստեղ: Դուռը սակայն բաց է, և այն միշտ է բաց եղել բոլորի համար, ով ցանկանում է, օգտագործելով ստանդարտ ընթացակարգերը, խոսել ինձ հետ կամ ապահովել իմ ապահով տեղաշարժը», - ասել էր Ասանժը: Իր խոսքում Ասանժը գովասանքի խոսքեր է ուղղել նաև ամբողջ աշխարհում ձերբակալությունները լուսաբանող լրագրողներին: «Ամեն ինչը սկսվում է ճշմարտությունը բացահայտելուց: Մեր քաղաքակրթությունը հզոր է այնքանով, որքանով ճշմարիտ են իր գաղափարները»- ասել էր «Վիքիլիքս»-ի հիմնադիրը:

2012թ. ամռանը Էկվադորի ԱԳ նախարարի համաձայն, Ասանժին քաղաքացիական ապաստան տրամադրելու մասին որոշումը կայացվել է՝ ելնելով վերջինիս անվտանգության և իրավունքների խախտման մտավախությունից Էկվադորի իշխանությունները քաղաքացիական ապաստան էին տրամադրել «Վիքիլիքս» կայքի հիմնադիր Ջուլիան Ասանժին՝ խորացնելով Մեծ Բրիտանիայի հետ դիվանագիտական հարաբերություններում ստեղծված փակուղային վիճակը: Մեծ Բրիտանիայի իշխանությունները զգուշացրել էին, որ կարող են զրկել Լոնդոնում Էկվադորի դեսպանությունը դիվանագիտական կարգավիճակից՝ «Վիքիլիքս»-ի հիմնադրին Շվեդիային փոխանցելու նպատակով:

Էկվադորի ԱԳ նախարար Ռիկարդո Պատինոն ասել էր, թե Ասանժին քաղաքացիական ապաստան տրամադրելու որոշումը կայացվել է՝ ելնելով վերջինիս անվտանգության և իրավունքների խախտման մտավախությունից. «Ասանժին քաղաքացիական ապաստան տրամադրելու մասին Էկվադորի որոշումը կարող է նոր շունչ հաղորդել միջազգային «հեռուստասերիալին», որը սկսվել է այն ժամանակ, երբ Ասանժն առաջացրել է Միացյալ Նահանգների և իր դաշնակիցների զայրույթը՝ «Վիքիլիքս» կայքում հրապարակելով ԱՄՆ-ի դիվանագիտական գաղտնի փաստաթղթերը»:

Ի՞նչ է սպասում Ասանժին: Կարտահանձնե՞ն նրան ԱՄՆ, թե՞ ոչ: Եթե ոչ, ի՞նչ է սպասում նրան Մեծ Բրիտանիայում: Եթե այո՝ կարտահանձնեն, ի՞նչ է սպասում նրան ամերիկյան բանտերում... Մի մարդու ճակատագիր, որը փոխեց աշխարհը՝ ամերիկյան քաղաքականության նկատմամբ վերաբերմունք առաջացնելով, բացելով շատերի աչքերը:

Մետաքսյա Շալունց