Ինչու՞ են ամերիկյան նավթային ընկերությունները լքում Ալիևին. պատերա՞զմ, թե՞ տնտեսական հաշվարկ

Չի բացառվում, որ արդեն առաջիկա ամիսներին ամերիկյան երկու խոշորագույն նավթային ընկերությունները` Chevron-ը և Exxon Mobil-ը, 25 տարի տևած ակտիվ ներկայությունից հետո լքեն ադրբեջանական շուկան: Այս մասին, վկայակոչելով նավթարդյունաբերության ոլորտի իր աղբյուրները, օրերս տեղեկացրեց Reuters գործակալությունը: «Exxon-ը հույս ունի Կասպից ծովում գտնվող «Ազերի-Չիրաղ-Գյունեշլի» նավթահորերում ունեցած 6,8 տոկոս կազմող բաժնեմասի վաճառքի շնորհիվ շուրջ 2 միլիարդ ամերիկյան դոլար վաստակել, պնդում են ոլորտին մոտ կանգնած աղբյուրները», - գրում է Reuters-ը` հավելելով. - «Exxon-ի մրցակից Chevron ընկերությունը Reuters-ին տրամադրած հայտարարության մեջ նշում է, որ որոշել է վաճառել «Ազերի-Չիրաղ-Գյունեշլի» նավթահորի բաժնետոմսերի իրեն պատկանող չափաբաժինը` 9,57 տոկոսը: Ընկերությունը նաև մտադիր է վաճառել Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան խողովակաշարի բաժնետոմսերի 9 տոկոսը»: Չնայած համաշխարհային նավթային շուկայում շրջանառվող համառ լուրերին և Chevron-ից եկող հաստատմանը, Exxon-ի ղեկավարությունը առայժմ խուսափում է որևէ մանրամասն տեղեկություն հաղորդել ադրբեջանական շուկան լքելու վերաբերյալ: «Մենք չենք մեկնաբանում [նավթային] շուկայում շրջանառվող լուրերն ու շահարկումները», - նշել է Exxon-ի մամուլի քարտուղար Ջուլի Քինգը: Ադրբեջանի նավթային պետական ընկերության` SOCAR-ի ներկայացուցիչները գործակալությանը փոխանցել են, որ շրջանառվող տեղեկությունները վերաբերում են Exxon-ին, և «Ադրբեջանի նավթային ընկերությունը դրանք մեկնաբանելու կարիք չի զգում»: «Ազերի-Չիրաղ-Գյունեշլիի» մեկ այլ խոշոր բաժնետերը` 30 տոկոսի սեփականատեր BP ընկերությունը, ևս գերադասում է չմեկնաբանել ամերիկացի գործընկերների` Ադրբեջանը լքելու մտադրությունը: «Բաժնեմասերի վաճառքը կնշանակի, որ ամերիկյան այս երկու ընկերությունների քառորդ դար տևած ներկայությունը Ադրբեջանում մոտեցել է ավարտին: Exxon-ը և Chevron-ը Խորհրդային Միության փլուզումից հետո մեծապես օժանդակել են Ադրբեջանի ժամանակակից նավթարդյունաբերության ստեղծմանը` 1994-ին ձեռք բերելով «Ազերի-Չիրաղ-Գյունեշլի» նավթահորերի բաժնեմասերը», - ըստ «Ազատության»՝ գրում է Reuters-ը՝ հիշեցնելով, որ ժամանակին այդ համաձայնագիրը «Դարի պայմանագիր» էր հռչակվել, որի միջոցով Արևմուտքը հույս ուներ թուլացնել Եվրոպայի կախվածությունը ռուսաստանյան նավթից և գազից: Reuters-ը նաև հիշեցնում է, որ այսօր ադրբեջանական նավթարդյունաբերության ոլորտում թվով հինգ ամերիկյան ընկերություններ են ներկայացված: Exxon-ից և Chevron-ից բացի, Ադրբեջանում աշխատում են նաև ամերիկյան Amoco, Pennzoil և McDermott նավթային ընկերությունները: Ամերիկյան ընկերությունները, ըստ Reuters-ի, այժմ սկսել են կենտրոնանալ ԱՄՆ տարածքում, ինչպես նաև Հարավային Ամերիկայում գտնվող նավթային պաշարների արդյունահանման վրա: Ադրբեջանական «Թուրան» գործակալությանը Վաշինգտոնում աշխատող էներգետիկ ոլորտի փորձագետները, օրինակ, փոխանցել են, որ Exxon-ը լուրջ ներդրումներ է կատարում հարավամերիկյան Գայանա պետության ափամերձ գոտում հայտնաբերված նավթի պաշարները արդյունահանելու համար: «Դեկտեմբերի 3-ին Exxon-ը հայտարարեց Գայանայում բացված 10-րդ նավթահորի և իր պաշարների` մինչև 5 միլիարդ բարել ավելացման մասին»`- գրում է «Թուրանը»: Reuters-ի տեղեկություններով, Chevron-ը լուրջ ներդրումներ է կատարում Ղազախստանի խոշորագույն «Թենգիզ» նավթահանքում` մեծացնելով արդյունահանման ծավալները: Նախագծի ընդհանուր արժեքը, ըստ գործակալության, շուրջ 37 միլիարդ դոլար է: Միացյալ Նահանգների էներգետիկայի նախարարության նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկը «Թուրանի» թղթակցի հետ զրույցում նշել է, որ ամերիկյան ընկերությունների` Ադրբեջանը լքելու որոշումը հիմնականում տնտեսական դրդապատճառներ ունի, թեև դրանք միակը չեն: «Ալիևի կառավարությունը պետք է լուրջ ուշադրություն դարձնի նավթարդյունաբերության ոլորտում կապիտալ ծախսերի մակարդակի վրա: Ադրբեջանի նավթարդյունաբերությունը ծերանում է և նոր ներդրումների կարիք է զգում», - նշել է ամերիկացի փորձագետը` հավելելով․ - «Սա բավական ծախսատար ոլորտ է: Երբ նավթի գինը բարձր է, ընկերությունները կարող են իրենց թույլ տալ կապիտալ ներդրումներ կատարել: Նավթի գնի անկման պայմաններում, սակայն, այդ ներդրումները արագորեն վերածվում են միլիարդավոր դոլարների կորստի»: Բայց արդյոք միայն տնտեսական պատճառնե՞ր են... Իսկ եթե ամերիկյան ընկերությունները կանխազգում են մոտալուտ պատերազմի բռնկո՞ւմը... Մետաքսյա Շալունց