Բոլթոնը այցելում է Կովկաս․ նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճա՞կ

Օգոստոսի 19-ին Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն Երուսաղեմի իր կենտրոնատեղիում  ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության գծով խորհրդական Ջոն Բոլթոնին հրավիրել էր ճաշի։ Իսրայելի վարչապետը իր վաղեմի ծանոթ Բոլթոնին համարում է Իսրայելի «իսկական» բարեկամը և ճաշի ժամանակասել է, որ Բոլթոնի  այցը մեծ նշանակություն ունի նախագահ Թրամփի՝ Իրանի հետ կնքված «վատ» պայմանագրից դուրս գալու լույսի ներքո և որ պետք է կանգնեցնել Իրանի «ագրեսիվ» քաղաքականությունը։ Ըստ Նաթանյահուի պետք է կանգնեցնել իրանական ագրեսիան։ Ավելի վաղ Թրամփը, մեկնաբանելով Իրանի հետ կնքված միջուկային պայմանագրից դուրս գալու պատճառները, նշել էր Մերձավոր Արևելքում Իրանի մեծացող դերակատարությունը։ Պարզ է, որ առաջին հերթին իրանական աշխարհաքաղաքական ծավալումը անհանգստացնում է Իսրայելին։ Բոլթոնի այցը պետք է քննարկել Իսյաելի անտանգության կոնտեքստում, որը ԱՄՆ ներկայիս ղեկավարության կարևորագույն արտաքին քաղաքական ուղղություններից է։ Եվ այդ առումով Իրանից եկող վտանգները Իսրայելի համար առաջնային տեղ են զբաղեցնում։ Կովկաս այցելելուց առաջ Բոլթոնը շատ կարճ մեկնաբանել էր Կովկաս կատարվելիք իր այցի նպատակը՝ ասելով, որ Կովկասը «նշանակալիորեն մեծ»  դերակատարում ունի Ռուսաստանի, Իրանի ու Թուրքիայի հարաբերություններում։ Հետաքրքիր է նաև այն, որ Կովկաս այցելու նպատակը Բոլթոնը բացատրել է նրանով, որ ցանկանում է գնահատել Ռուսաստանի, Թուրքիայի և Իրանի հանդեպ նրանց ունեցած վերաբերմունքը։ Այսինքն՝ այցը չի սահմանափակվում միայն Իրանի խնդրով։ Դիվանագիտության մեջ կան արտահայտություններ, որոնք ավելի շատ բան կարող են ասել, քանի մեկ ժամանոց ելույթը։ Բոլթոնի այդ արտահայտությունը, որ Կովկասը Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի հարաբերությունների համար կարևոր գործոն է հանդիսանում, առանցքային է նրա նպատակը հասկանալու համար։ Ասվածի հիմնական իմաստն այն է, որ Կովկասի երեք հանրապետությունների հարաբերությունները տարածաշրջանային այդ մեծ պետությունների հետ ազդում են Ռուսաստանի, Թուրքիայի և Իրանի արդեն միմյանց հետ ունեցած հարաբերությունների վրա։ Հոկտեմբերի 25-ին Հայաստանի ղեկավարության հետ ունեցած հանդիպումներից հետո Բոլթոնը, ըստ երևույթին, կարճ մամուլի ասուլիս կտա (Մոսկվայում և Բաքվում եղել են ասուլիսներ), որից մենք կստանանք տեղեկատվություն հանդիպման ընթացքում ունեցած թեմաների մասին, սակայն մենք կկենտրոնանանք նրա վերոնշյալ արտահայտության վրա, որը պարզաբանման կարիք ունի։

Կովկասը՝ Ռուսաստանի, Թուրքիայի և Իրանի միջև հարաբերությունների առանցք

Եթե Կովկասում Ռուսաստանի, Թուրքիայի և Իրանի ազդեցությունները եղել են բալանսավորված, ապա եղել է խաղաղություն, իսկ երբ այդ բալանսը խախտվել է, սկսվել են պատերազմներ։ Դեռևս Շահ Աբասն էր ռուսներին հրավիրում Կովկաս օսմանցիների ազդեցությանը դիմագրավելու համար, երբ նրանք գրավել էին Բաքուն և Դերբենդը։ Շահ Աբասը Միխայիլ ցարին առաջարկում էր գրավել և իր տիրապետության տակ պահել այդ քաղաքները, որպեսզի օսմանցիներին հեռացնի Կովկասից։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում Կովկասը ռուսական տիրապետության տակ էր և կորցրել էր իր ինքնուրույն աշխարհաքաղաքական նշանակությունը, սակայն Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի անկախությունից հետո այդ երեք տարածաշրջանային մեծ երկրների միջև աշխարհաքաղաքական բալանսի խնդիրը նորից դարձել է ակտուալ։ Իրանը Ադրբեջանի շիա հետևորդների, հատկապես թալիշների վրա ունի մեծ ազդեցություն ։ Իրանը շիա հոգևոր կենտրոններ է բացել նաև Վրաստանում՝ հատկապես Մարնեուլիի տարածաշրջանում։ Հայաստանի վրա ազդեցությունը նույնպես մեծ է, եթե հաշվի առնենք, որ Իրանի շնորհիվ հանգիստ և կանխատեսելի իրավիճակ է տիրում Արցախի Հանրապետության և Իրանի սահմանին։ Թուրքիան ավանդաբար ունի ծավալապաշտական հեռահար նպատակներ՝ Կովկասից մինչև Միջին Ասիա, և ունի ազդեցություն թյուրքական Ադրբեջանի, Հյուսիսային Կովկասի սունի մուսուլմանների, Ղրիմի թաթարների և Իրանի ադրբեջանցիների վրա։ Ռուսաստանը նույնպես դեռ պահպանում է իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում։ Եթե ԱՄՆ-ին հաջողվի Իրանին Կովկասից մեկուսացնել, ապա խախտվում է Հարավային Կովկասում ստեղծված աշխարհաքաղաքական բալանսը, ինչը կարող է պատերազմների պատճառ դառնալ, ինչից չեն կարող անմասն մնալ Ռուսաստանը, Թուրքիան և Իրանը։ Դա մեծ, տարածաշրջանային սահմաններից դուրս եկող հնարավոր խոշոր պատերազմով է հղի։ Հայաստանի ստրատեգիան այդ բալանսի պահպանումը պետք է լինի։ Ստեփան Դանիելյան

դիտվել է 82 անգամ
Լրահոս
Պահքի շրջան է, մի՛ ստեք, ճիշտն ասեք․ Արթուր Խաչատրյանը՝ Ջրային կոմիտեի նախագահին (video) Իսրայելը թիրախավորել է Բեյրութը, «Հեզբոլլահ»-ը՝ իսրայելական Ռամաթ Դավիդ ավիաբազան Ամերիկյան ԶՈւ-երի Կենտրոնական հրամանատարությունը հայտնել է ևս 2 զինվորական ծառայողի զոհվելու մասին Ինչու է Խաչատուր Սուքիասյանն իր հաշվին արձակուրդներ վերցնում. «Հրապարակ» ԱՄՆ-ն և Իսրայելը կփորձեն Իրանը բաժան-բաժան անել Խոշոր հրդեհ է բռնկվել Թբիլիսիի բանկերից մեկի գլխավոր գրասենյակում Երևանում վայրէջք է կատարել Օմանից առաջին տարհանման չվերթը Մասյացոտնի թեմում միասնական ժամերգությանը կմիանան նաև Արագածոտնի թեմի հոգևորականները Պուշկինի փողոցում վիճաբանություն է եղել․ եղբայրները տեղափոխվել են ոստիկանություն,17-ամյա պատանին՝ ԲԿ Առաջի նախագահը ստանձնել է քաղաքական պատրիարքի դեր, որը փորձում է ապահովել ընդդիմության համախմբումը Ընկերության հաշվետարը հափշտակել է 20 մլն դրամ, կատարել առանձնապես խոշոր չափերով փողերի լվացում. ՔԿ Դատախազությունը պահանջում է ԱԺ նախկին պատգամավոր Էռնեստ Սողոմոնյանից հօգուտ ՀՀ բռնագանձել 2 բնակարան Փաշինյանն արգելել է մարզեր այցի ժամանակ եկեղեցու թեման դնել–վերցնել․ «Իրավունք» Մարզային կառույցներ այցի անվան տակ քարոզարշավ են անում. «Հրապարակ» Իրանի ռազմավարական խորքը թույլ է տալու երկարաժամկետ դիմադրություն կազմակերպել․ իրանագետ Գանձաքարցիները Փաշինյանին չընտրելու ևս մեկ պատճառ ունեն․ «Հրապարակ» Երևանում և մարզերում էլեկտրաէներգիայի ընդհատումներ կլինեն Վարդենյաց լեռնանցքը փակ է Իրանի հարվածներն այնքան ուժգին են եղել, որ ամերիկյան ռազմակայանների մի մասը ջնջվել է երկրի երեսից Աննայի գնալուց ամենաշատ նեղսրտողներից մեկը Կճոյանն է եղել. «Իրավունք» Վարկանիշը գետնին է հավասարվում, փրկել է պետք. «Փաստ» Սգո և հիշատակի օրերին ո՞ր գովազդի հեռարձակման արգելքը կվերացվի. նախագիծ. «Փաստ» Ի՞նչ կա իրականում «սիրուն» թվերի տակ. տնտեսական ցուցանիշների ախտաբանական պատկերը. «Փաստ» Ցանկացած պահի որպես «պեշկա» կդնի զոհասեղանին․ ՔՊ-ականները անցել են գլխների ճարը տեսնելու. «Իրավունք» Վարկանիշը գետնին է հավասարվում, փրկել է պետք. «Փաստ»
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Մարտի 3-ին՝ ժամը 13։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Երվանդ Բոզոյանը Մարտի 3-ին՝ ժամը 12։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Վիգեն Հակոբյանը Մարտի 3-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Վոլոդյան Հովհաննիսյանը Մարտի 2-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հայկ Այվազյանը Մարտի 2-ին՝ ժամը 16։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Ժասմինա Ղևոնդյանը Մարտի 2-ին՝ ժամը 13։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Նաիրա Զոհրաբյանը Մարտի 2-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հայկ Նահապետյանը Փետրվարի 27-ին՝ ժամը 16։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հենրիխ Դանիելյանը Փետրվարի 27-ին՝ ժամը 15։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է ավագանու «Մայր Հայաստան» խմբակցության անդամ Արշակ Սարգսյանը Փետրվարի 27-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Սերգեյ Շաքարյանցը
Հետևեք մեզ Viber-ում https://cutt.ly/5wn8sJBS
Hayeli.am